Uren zoeken om uiteindelijk te verdwalen

In de Tilburgse Lustwarande is voor de vierde keer een beeldententoon-stelling georganiseerd.

Met nieuw, ‘puur’ en ‘rauw’ werk van 26 kunstenaars.

Er was een gaatje – zeker. Eind jaren negentig, vanaf dat de Franse tentoonstellingsmaakster Cathérine David Documenta X in Kassel organiseerde en iedereen zich om dat relatief nieuwe fenomeen van de video- en netkunst verdrong, schuifelde de beeldhouwkunst een beetje uit het blikveld. Statische gebaren in drie dimensies – minimalistisch, conceptueel, of juist heel expressionistisch –, wat moest de moderne wereldburger ermee? Was die burger niet veel meer geneigd tot dynamische, makkelijk te transporteren en met een muisklik weer te veranderen mediakunst?

Het gat was klein, niet meer dan een opengehaald punnikje. Beeldhouwkunst is namelijk nooit verdwenen. Juist de afgelopen tien jaar zien we het (inter)nationale kunstpodium steeds voller raken met spectaculaire sculpturen – gigantisch, soms megalomaan. Supersterren als Olafur Eliasson, Jeff Koons, Jan Fabre – en ook onze eigen Joep van Lieshout danken er hun faam aan.

Het is daarom wat eigenaardig als Chris Driessen – directeur van de stichting Fundament in Tilburg – zijn onvermoeibare inzet de afgelopen tien jaar voor sculpturenpark de Lustwarande in de bossen ten zuiden van Tilburg uitlegt alsof er een soort van titanenstrijd gevoerd moest worden. Alsof iemand een lans moest breken voor de beeldhouwkunst. En als hij dat niet deed – wie dan wel?

Voor de vierde keer organiseert Driessen in de Lustwarande – een stervormig, barok park in de bossen ten zuiden van Tilburg – een beeldententoonstelling met klinkende namen uit de nationale en internationale kunst. Dat op zichzelf is al een prestatie. Ook op Lustwarande ’11 zijn bekende en minder bekende beeldhouwers verenigd rond een associatief thema. Op Raw – zoals deze editie heet – tonen zesentwintig kunstenaars voornamelijk nieuw, ‘puur’ en ‘rauw’ werk. Eén van die kunstenaars, Peter Buggenhout, is vanwege de kwetsbaarheid van zijn beeld, uitgeweken naar een museum.

Bij ‘rauw’ denk je al snel aan wild woekerende, met spontane energie gemaakte beelden, die zich open gekerfd, de ziel van de maker haast zichtbaar, aan je tonen. Ongewerveld van de Belg Buggenhout is zo’n beeld. In De Pont toont hij een lyrische constructie van metaal, oude lappen, gaas en plastic, die het midden houdt tussen een neergestort vliegtuig en een in de toendra opgegraven skelet van een onbekende dinosaurus. Ook verderop, in de Lustwarande, staan beelden die met het idee van onaffe, verminkte of gefantaseerde figuratie op de loop gaan. De buitenaardse reusachtige gestalte van Thomas Houseago domineert een heel bospad. Rebecca Warren knipoogt naar de geschiedenis van de twintigste-eeuwse beeldhouwkunst met een grotesk, uit uitstulpende ledematen bestaand, bronzen beeld. En Mark Manders toont maar de rafelige helft van een Hellenistische vrouwfiguur.

Raw is natuurlijk ook het andere uiterste – het is de eerste flard van een gedachte, de aanzet, de omtrek, de contour. Daarom zijn er tussen de van vocht verzadigde beuken en eikenbomen, op de modderige paden en het druipend natte struikgewas ook veel minimalistische sculpturen te zien. David Jablonski schetst op de oppervlakte van een vennetje super esthetisch de contouren van de mediageschiedenis. De Italiaanse Lara Favaretto houdt het heel letterlijk (én simplistisch) op een nagelaten handafdruk, voetzool of contour van een elleboog in beton. En Sandro Setola doet het weer heel anders: hij vat ‘raw’ op als ruwe huid, en heeft van vers gekapte boomstammen een huis gebouwd. Van verre ziet dat huis eruit als het snoepdozenhuisje van Hans en Grietje; van dichtbij blijkt het een onbetreedbare vesting, een minimalistische doos die heerlijk ruikt en je fantasie op hol doet slaan.

Om deze beelden te vinden, heb je echter als bezoeker veel doorzettingskracht nodig. Lustwarande ’11 betekent uren zoeken en op de koop toe – toch verdwalen. Stichting Fundament is een kleine stichting die met weinig middelen probeert iets groots neer te zetten, maar dat gaat zeker dit jaar ten koste van de toegankelijkheid. Er is geen duidelijke routing. Naambordjes ontbreken. En geld voor suppoosten is er niet. Als gevolg daarvan zijn nu al twee beelden door vandalen vernield. Waaronder de majestueuze spil van het park, de Axis Mundi van Michaël Aerts. De Venus van Anselm Reyle is van haar voetstuk gestoten, en verwijderd. De organisatie van Lustwarande ’11 mag dan klein zijn – excuses hiervoor zijn niet te vinden.

Openlucht expo Lustwarande ’11 – Raw

T/m 25 sept. Park De Oude Warande, ingang Warandelaan (bij Auberge du Bonheur). Toegang gratis, maar met plattegrond 10 euro. www.lw11.nl ***

    • Lucette ter Borg