Tomeloze bevolkingsgroei

Tussen 1500 en 2000 werd de bevolking in Frankrijk vier keer zo talrijk, in België zes keer zo en in Nederland liefst vijftien keer. Hoe kan dat?

Migratie in de Gouden Eeuw leverde Nederland flink wat groei op, maar de pest en malaria leidde tussen 1650 en 1800 tot stagnatie. Een flinke groeispurt was er tussen 1800 en 1900. Voornaamste oorzaak waren de katholieken die rond 1870 gemiddeld bijna 9 kinderen per gezin produceerden. Net geen wereldwijd record, maar wel veel meer dan de katholieken in Frankrijk en België. Juist omdat ze in Nederland met relatief weinig waren wilden ze zich voorplanten. Emanciperen door multipliceren, noemt Hartog dat. Overigens leidde ook het type grond (zand) tot een hogere bevolkingsgraad. Familiebedrijven die zich op zandige grond met intensieve landbouw bezighielen waren gebaat bij hoge vruchtbaarheid: het levert de goedkope arbeidskrachten.

Vanaf 1970 daalde de eigen kweek drastisch door de introductie van de pil maar nam de bevolking de meeste jaren toch toe door immigratie.