Slechtste van twee werelden: Verenigde Staten van Europa

Europa wil op de V.S. lijken. Maar zo’n Verenigde Staten van Europa wordt een catastrofe.

Zie de biljoenenschuld die Obama opbouwt.

De zomer van 2011 toont een merkwaardige paradox. Om uit de schuldencrisis te komen, bepleiten Europese politici een politieke en fiscale unie – een ‘Verenigde Staten van Europa’.

Hun voorbeeld, de Verenigde Staten van Amerika, kampt met zijn grootste schuldenberg ooit. Europese federalisten stellen dat een monetaire unie alleen werkt als ze is ingebed in een politieke unie. De Verenigde Sta ten tonen dat dit geen wondermiddel is, integendeel. President Obama heeft volgend jaar meer schulden gemaakt dan al zijn voorgangers tezamen, inclusief George W. Bush, die nog altijd als zondebok dient. Dit is nog eens change.

De Europese leiders lieten tijdens de top in Brussel het Griekse schuldenprobleem enkel ‘overzomeren’. Het kernprobleem van de eurozone – de concurrentiekloof tussen Noord en Zuid – blijft door etteren. De euro is goed voor Duitsland, maar te duur voor Griekenland, Italië, Spanje en Portugal. Deze landen kunnen binnen de eurozone niet devalueren. Het gevolg is stagnatie en recessie. De Europese Unie probeert in de eurozone het onverenigbare te verenigen. Daardoor volgen de crises elkaar steeds sneller op.

Europese federalisten eisen een grand design. In het Europees Parlement luidt het ochtendgebed: „We hebben méér Europa nodig.” Dat ‘méér Europa’ moet vorm krijgen in steeds meer Europese instellingen. Die verzamelen steeds meer macht. Dit mondt uit in een ‘Verenigde Staten van Europa’.

De Fransen willen daarin één Europese economische regering. De Europese Centrale Bank (ECB) moet zich niet alleen concentreren op monetaire stabiliteit, maar lender of last resort worden zoals de Fed, de Amerikaanse centrale bank.

President Jean-Claude Trichet van de ECB bepleitte onlangs één Europees ministerie van Financiën, zoals de Amerikaanse Treasury. De Spinelligroep, vernoemd naar het Italiaanse boegbeeld van het Europees federalisme Altiero Spinelli, vindt dat de ‘Verenigde Staten van Europa’ zélf schulden moeten kunnen maken, via de uitgifte van Europese obligaties.

Zie de Verenigde Staten van Amerika. Die kennen een federale regering in Washington, een American President, een Treasury die Amerikaanse obligaties uitgeeft en de Fed die deze opkoopt en zo de Amerikaanse economie volpompt met goedkoop geld. Deze federale instellingen veroorzaakten een schuld van Belgische proporties en een begrotingstekort van Griekse omvang. Naar eurozonecriteria staan de VS tussen Spanje en Portugal. De afgelopen weken ruziede Washington alsof het Athene was.

In de ‘Verenigde Staten van Europa’ zou dat niet anders zijn. Ook Brussel zou steeds meer schulden maken. De oplossing is niet machtsconcentratie, maar het juiste beleid voeren, met budgettaire terughoudendheid, een spaarzame overheid, meer eigen verantwoordelijkheid voor burgers en een gematigd belastingsregime. Hoe groter overheden zijn, hoe minder ze hiertoe in staat zijn.

Hoe kon de Amerikaanse schuld zo snel ontsporen? Obama koestert een Europese droom: de ‘Europeanisering’ van de Amerikaanse economie, met een grote overheid en een uitkeringsmachine zoals Europese welvaartsstaten. Hij probeert dat doel uitgerekend te realiseren op het moment waarop Europese landen hun welvaartsstaten niet meer kunnen bekostigen. De federale begroting bestaat voor tweederde uit financiering van sociale programma’s. Obama liet de federale begroting exploderen, om de federale uitkeringsmachine ‘onomkeerbaar’ te maken. In februari legde hij een begroting voor met 3,8 biljoen dollar aan extra uitgaven in tien jaar tijd. Zijn gezondheidszorgplan kost nog eens 1 biljoen extra. Zijn stimuleringsplan van 800 miljard dollar stimuleerde niets, behalve de overheidsschuld. De werkloosheid bleef onverminderd hoog, op 9,2 procent. Van elke dollar die Obama uitgeeft, wordt 42 dollarcent geleend. Geen wonder dat het schuldenplafond van 14,3 biljoen in zicht kwam.

Wat deed Obama? Niets! Hij wilde het schuldenplafond verhogen met enkele biljoenen. Dan kan hij onverstoord geld uitgeven, tot na zijn herverkiezing in 2012. Toen Obama in een vergadering met Congresleden van de Republikein Eric Cantor kritiek kreeg, liep hij boos weg, als een verwend ventje. Een besparingsplan dat door de senatoren Harry Reid (Democraat) en Mitch McConnell (Republikein) werd voorgelegd, wees hij af. Ook de Republikeinse voorzitter John Boehner van het Huis van Afgevaardigden legde een besparingsplan voor. Obama wees het af. Parmantig riep ‘stoorzender’ Obama het Congres op om tot een compromis te komen. Zelf zakte hij weg tot de rol van commentator. Tegelijkertijd zakte zijn waarderingscijfer bij de Amerikanen tot 40 procent.

Obama praat met zichzelf. Hij geeft geen leiding. Binnen het blanke electoraat is de neergang van zijn populariteit dramatisch. Zijn herverkiezing is onzeker.

Voor Obama en Brussel staat federalisme gelijk aan onbeperkt centralisme. Europa is behalve alle hooggestemde idealen ook een vat vol historische rivaliteiten, met afgunst, angst voor vreemdelingen en vooroordelen. Een ‘Verenigde Staten van Europa’ pakt catastrofaal uit. Wie Europa wil integreren, moet rekening houden met zijn tekortkomingen. Een continentaal land als de VS, die een welvaartsstaat naar Europees model willen maken, blaast zijn publieke financiën op. In plaats van te leren van elkaars fouten zijn de politieke elites in Washington DC en Brussel bezig elkaars fouten te kopiëren.

Derk Jan Eppink is columnist van NRC Handelsblad.