Robert Redford worstelt altijd met waarheid en leugen

Als acteur en ook als persoon is Robert Redford vaak ongrijpbaar. Toch bevat zijn werk een rode draad. In zijn films neemt hij de Verenigde Staten moreel de maat.

Robert Redford regisseert zijn hoofdrolspeler James McAvoy op de set van 'The Conspirator'. setfoto van de film The Conspirator (2010) FOTO: Benelux Films Robert Redford (l) James McAvoy Claudette Barius, SMPSP

Het is niet gemakkelijk om Robert Redford te zijn. Neem The Candidate (1972), de film die de Amerikaanse president Obama tijdens zijn verkiezingscampagne met zijn staf bekeek om inspiratie op te doen. In die film speelt Redford een jonge idealistische advocaat, die wordt gepolst om de politiek in te gaan. „He’s got the looks”, zegt zijn vrouw, als het plan om zich verkiesbaar te stellen voor het eerst op tafel komt. Even zien we Redford uiterst ongemakkelijk ineenkrimpen. Zijn uiterlijk is wel het laatste waar hij de aandacht op wil vestigen. Maar kennelijk vond hij het ongeloofwaardig om er helemaal geen aandacht aan te besteden, in een film die iets duidelijk wil maken over hoe politiek en de media werken.

Met dat gezicht groeide hij uit tot het romantische zwijmelobject van de jaren zeventig – vooral dankzij het enorme succes van The Way We Were (1973) met Barbra Streisand. Maar Redford heeft zijn good looks altijd gewantrouwd – hij wilde meer zijn, veel meer: natuurbeschermer, voorvechter van de belangen van native Americans, milieulobbyist, aanjager van de Amerikaanse independent-film met zijn Sudance Instituut in de bergen van Utah; aanvankelijk wilde Redford dat instituut Bougainvillea noemen, maar daar zag hij wijselijk van af.

Redfords ernst en hoge morele inzet hebben klassiekers opgeleverd als de Watergatefilm All the President’s Men (1976), die door Redford werd geïnitieerd en geproduceerd, en Quiz Show, (1994), over leugen en bedrog in de Amerikaanse televisiewereld in de jaren vijftig; zijn beste film als regisseur. Maar ook tot nauwelijks te verteren films als Lions for Lambs (2007) – een droog en nogal belerend traktaat over de uitwassen van de Amerikaanse ‘war on terror’.

Zijn beste films gaan altijd over waarheid en leugen. Redford lijkt steeds op zoek te zijn naar het moment waarop Amerika zijn onschuld verloor. Daarvoor is hij steeds verder teruggegaan in de geschiedenis: van de jaren zeventig (Watergate) naar de jaren vijftig (Quiz Show) en nu in zijn nieuwe film The Conspirator naar de nasleep van de moord op de Amerikaanse president Abraham Lincoln in 1865. En altijd duikt in zijn films de eenzame held op, die moederziel alleen de beste waarden van Amerika belichaamt, die het land zelf dreigt te vergeten.

Tegelijkertijd heeft hij ook nooit helemaal afstand willen nemen van zijn status als romantic lead, als blonde god, getuige films als Indecent Proposal (1994) met Redford als de miljonair die in Las Vegas een nacht met Demi Moore koopt – en het weeïge The Horse Whisperer (1998), waarin hij te zien is als paardentrainer met mystieke gaven. Redford blijft ongrijpbaar, ook in zijn acteerstijl; in sommige van zijn films lijkt hij zelfs grotendeels afwezig te zijn. De Oscar voor beste acteur heeft hij nooit gehad; wel die voor beste film, meteen al met zijn debuut als regisseur, het familiedrama Ordinary People (1980).

Onlangs verscheen de eerste biografie waaraan Redford zelf medewerking heeft verleend. Biograaf Michael Feeney Callan sprak honderden mensen in zijn omgeving en kreeg de beschikking over Redfords archief en de dagboeken die hij sinds de jaren zestig bijhoudt. Toch is Robert Redford. The Biography een wat ongelukkige ontmoeting tussen een nogal hoogdravende biograaf en een hoofdpersoon die weleens pretentieus uit de hoek kan komen. Recensenten verweten Feeney Callan gebrek aan visie en focus, maar dat kan ook aan het onderwerp liggen. Redford is moeilijk onder een noemer te brengen.

Redford is een echte loner en zijn biograaf lijkt weinig mensen te hebben gevonden die hem na zijn gekomen. Het meest constante in zijn leven is misschien zijn passie voor de natuur. Als hij het even niet meer weet stapt hij in de auto en maakte lange, eenzame ritten. Hij is berucht omdat hij altijd overal te laat komt. Waar Redford verwacht wordt, daar is hij niet.

Michael Feeney Callan: Robert Redford. The Biogaphy. Simon & Schuster, 468 blz. 23 euro

    • Peter de Bruijn