Laat je steriliseren en win een auto

De Indiase bevolking groeit veel te hard, ondanks een hele trits aan maatregelen.

Nu wordt sterilisatie aan de man gebracht met loterijen. „Elk initiatief is welkom.”

Indiase mannen laten zich zelden steriliseren. "Vrouwen offeren zich op." Foto Wim Brummelman

Shamin (24) is moeder van twee zonen en een dochter. Dat vindt ze genoeg, en daarom laat ze zich steriliseren. Zij heeft net een verdovende injectie gekregen. Versuft zit ze op de binnenplaats van de kliniek. In een bed om de hoek op de veranda komen twee vrouwen zachtjes kreunend bij uit hun roes. Ze hebben de vijf minuten durende operatie al achter de rug. Over vier uur mogen ze weer naar huis. Van de overheid krijgen ze zeshonderd rupee (9,50 euro) als dank voor hun bijdrage aan beperking van de Indiase bevolkingsgroei.

Mogelijk ligt er nog meer voor hen in het verschiet. Op het grasveld voor het ziekenhuisje in Baragaon, in het district Jhunjhunun in het noorden van de Indiase deelstaat Rajasthan, is een spandoek aan een boom vastgemaakt. Daarop staat een ‘Nano’ afgebeeld, ’s werelds kleinste auto van Indiase makelij. ‘Kleine gezinnen zijn gelukkige gezinnen’, staat er onder. Na vandaag zal Shamin geen kinderen meer kunnen krijgen. Maar misschien wordt zij wel de gelukkige bezitter van een Nano. Of van een motorfiets, een televisie of een mixer.

En deze zomer krijgt iedereen die zich laat steriliseren in Jhunjhunun een lot. In oktober worden de prijswinnaars getrokken. Tata Motors, de fabrikant van de Nano, heeft met de tombala niets van doen, de prijzen zijn beschikbaar gesteld door lokale zakenmensen en door een universiteit, zegt dokter Vidya Sagar, verantwoordelijk voor de uitvoering van het sterilisatieprogramma van de overheid in Jhunjhunun.

Het was de districtsmagistraat die het idee voor een prijzenfestijn als eerste opperde, zegt Sagar. De dokter was meteen enthousiast, lang voordat de media er lucht van kregen en het nieuws zich over de hele wereld verspreidde. „Jullie in het moderne Nederland kennen geen problemen met bevolkingsgroei. Wij in India wel. Terugdringing van de bevolkingsgroei gaat maar heel langzaam. Alle initiatieven zijn welkom”, zegt hij.

Een Nano als inzet van een anticonceptiecampagne klinkt merkwaardig. Maar in India zijn in het verleden wel vaker opmerkelijke initiatieven genomen. In een onveilige streek in Madhya Pradesh konden mannen een wapenvergunning krijgen als ze zich lieten steriliseren. Twee jaar later kwamen er klachten dat de beloofde vergunningen nooit waren afgegeven. Maar de grootste blamage voor de Indiase bevolkingspolitiek kwam in de jaren zeventig toen tijdens de noodtoestand onder Indira Gandhi grote groepen arme en onwetende mensen onder dwang werden gesteriliseerd.

Gynaecoloog Sumitra Gill (60) heeft al meer dan 25 jaar ervaring in Jhunjhunun. Vandaag is het de laatste keer dat ze in de kliniek van Baragaon komt, overmorgen gaat ze met pensioen. De ‘Nano-campagne’ is een succes, vindt ook zij. Ze schat dat er tot dusver zo’n twintig procent meer mensen zijn komen opdagen dan vorig jaar. Maar of het effect van de campagne blijvend is, betwijfelt ze. Ze denkt dat veel boerenmensen nu zijn gekomen die anders in de winter waren gekomen, als het minder druk is op het land.

Deze ochtend zijn zes vrouwen naar de kliniek gekomen en geen enkele man. Zo is het beeld bij alle klinieken in Jhunjhunun. Sterilisatie van de man is gemakkelijker en minder risicovol dan bij vrouwen. Mannen krijgen 1.100 rupee van de overheid om zich te laten steriliseren, bijna het dubbele van wat vrouwen krijgen. Ze zijn immers de kostwinner, en om hen over te halen wil de overheid wel iets extra’s op tafel leggen.

Toch zijn het in Rajasthan, net als elders in India, overwegend vrouwen die zich laten opereren. En het zijn hoofdzakelijk vrouwen uit de onderste lagen van de samenleving. Hoe ontwikkelder een gezin, des te vaker gebruikt men condooms, de pil en het spiraaltje als anticonceptie. In India is sterilisatie van de vrouw verreweg de meest toegepaste methode om zwangerschap voorgoed te voorkomen. In de helft van alle 340.000 huishoudens in Jhunjhunun is een van de twee partners gesteriliseerd, overwegend (zo’n 90 procent) de vrouw. De doelstelling van de overheid is om daar de komende jaren ruim 20.000 echtparen aan toe te voegen, het liefst de man.

Maar dokter Gill weet dat het vechten tegen de bierkaai is. „We leven in een samenleving die door mannen wordt gedomineerd. Dat is de tragedie”, zegt ze. „Ieder gezin wil een zoon. Alleen jongens tellen. Dochters zijn niet zo welkom. Ze worden niet geacht later voor hun ouders te kunnen zorgen. Vrouwen offeren zich op. Er is geen discussie over mogelijk. We hebben het opgegeven”.

Ook voor Shamin was het vanzelfsprekend dat zij onder het mes zou gaan, en niet haar echtgenoot. Die heeft haar vanochtend gebracht en is nu aan het werk. Shamin was achttien toen ze trouwde. Haar moeder (55) die is meegekomen, werd op haar veertiende uitgehuwelijkt. Die kreeg eerst vier dochters. Toen ze zei dat ze gelukkig was en niet nog eens zwanger wilde worden, wilde haar schoonmoeder daar niets van weten. Daarom baarde ze nog eens drie zonen, hoewel ze lichamelijk uitgeput was. „Ik was gehoorzaam aan mijn schoonfamilie, maar gelukkig is zij niet zo onderdanig”, zegt ze over het besluit van haar dochter om zich te laten steriliseren. Dat er een Nano te vergeven is, is mooi, knikt ze. Maar het gaf niet de doorslag. „Drie kinderen is genoeg”.

    • Wim Brummelman