'Ik had nooit gedacht Mubarak in de rechtszaal te zien'

Tegen veler verwachting is het proces begonnen tegen Hosni Mubarak. Regerende militairen bezweken voor druk van de straat om hun positie te bestendigen.

Aanhangers van oud-president Mubarak zoeken dekking bij botsingen tussen voor- en tegenstanders bij de politieacademie, waar de rechtszaak tegen Mubarak vanmorgen begon. Foto Reuters Supporters of Egypt's former President Hosni Mubarak take cover during clashes against anti-Mubarak protesters outside the police academy where his trial will take place, in Cairo August 3, 2011. Mubarak flew to Cairo on Wednesday where he will be tried for conspiring to kill protesters, the first Arab ruler to appear in court since uprisings swept the region. REUTERS/Mohamed Abd El-Ghany (EGYPT - Tags: CIVIL UNREST POLITICS) REUTERS

Huwaida Mahmouds gemoed schiet vol wanneer op het grote televisiescherm het gezicht van Hosni Mubarak verschijnt. „Eindelijk gerechtigheid”, zegt ze terwijl duizenden omstanders zich vergapen aan het beeld van de ooit almachtige leider, in zijn bed in een stalen kooi in de geïmproviseerde rechtszaal.

Mahmouds zoon Reda, 19, werd op 28 januari doodgeschoten tijdens een betoging voor het politiebureau van Maadi, een buitenwijk van Kairo. Mahmoud maakt deel uit van een klein groepje moeders en vaders van slachtoffers van de repressie die naar de politieacademie in Nieuw Kairo, in de noordelijke buitenwijken van de Egyptische hoofdstad, zijn gekomen om de eerste dag van het proces tegen Mubarak mee te maken. Ahmed Abdul A’al verloor zijn 20-jarige zoon Mohamed. „Hij was op weg naar het Tahrirplein toen hij bij het politiebureau in de maag werd geschoten.” Mohamed studeerde journalistiek. „Op zijn school hebben ze een auditorium naar hem genoemd.”

In totaal zijn ongeveer 850 mensen gedood tijdens de opstand tegen Mubaraks regime die 25 januari begon en eindigde met het aftreden van de president op 11 februari. Sindsdien vertoefde Mubarak in een ziekenhuis in de badplaats Sharm al-Sheikh, waar hij in april gearresteerd werd. Zijn advocaten hebben al die tijd betoogd dat Mubaraks te zwak was om terecht te staan.

Tot vanochtend geloofden dan ook weinig Egyptenaren dat het vandaag echt tot een proces zou komen. Maar uiteindelijk gaven de nu regerende militairen, oude vrienden van Mubarak, toe aan druk van de straat om hun eigen machtspositie te bestendigen. De afgelopen weken is de spanning in de straten van Kairo tussen verschillende groepen, van de oorspronkelijke betogers tot moslimfundamentalisten, opgelopen. De komende maanden gaat het gevecht om de nieuwe verhoudingen in het tijdperk na Mubarak nog volop verder, in de aanloop naar een nieuwe grondwet en verkiezingen.

De families van de slachtoffers van de betogingen dit voorjaar zijn niet toegelaten tot het auditorium in de politieacademie. 600 mensen kregen toestemming om de eerste zitting van het proces bij te wonen; vooral advocaten en journalisten.

Buiten de politieacademie, die tot voor kort bekend stond als de ‘Mubarakacademie’, staan duizenden mensen om de zitting te volgen op een groot televisiescherm: tegenstanders én aanhangers van de oud-president. Nog voordat Mubarak enkele minuten voor negen met een helikopter op het domein landt, breken al de eerste gevechten uit. Net zoals op het Tahrirplein vliegen stenen in het rond. De indrukwekkende politiemacht kan er weinig tegen ondernemen.

Onder het televisiescherm, met een rode paraplu om zich tegen de zon te beschermen, zit Charifa Sheihka Mahda. Zij is hierheen gekomen om haar president te steunen in zijn moeilijkste moment. „Wij zijn de zwijgende meerderheid”, zegt ze. „Wij waren niet op het Tahrirplein omdat wij geen tuig van de straat zijn.” Volgens Mahda zou Mubarak helemaal niet mogen terechtstaan. „Hij heeft helemaal niets misdaan. Het waren de Iraniërs, de Palestijnen, Hezbollah en Qatar die die betogers hebben doodgeschoten. Zij hebben het vredesakkoord tussen Egypte en Israël willen saboteren.”

Zelfs in zijn huidige positie heeft Hosni Mubarak nog aanhangers in Egypte. Maar heel erg gemotiveerd zijn ze niet. Ala’a Abdel Nabi, een student techniek, is voorzitter van de Mubarak-fanclub op Facebook. De afgelopen dagen had Nabi aangekondigd dat Mubaraks aanhangers met 30.000 man naar het proces zouden komen. Het zijn er hooguit een paar honderd, en Nabi zelf bleek vanochtend nog in zijn bed te liggen.

Maar het beeld van Mubarak in zijn bed in de rechtszaal kan wel een effect hebben op de Egyptische samenleving, zegt Rasha Abdullah, hoogleraar communicatiewetenschappen aan de American University of Cairo.

„De Egyptenaren zijn een emotioneel volk en velen zagen Mubarak als een vaderfiguur”, zegt Abdullah. „Ik kan mij voorstellen dat sommige mensen nu in hun huiskamers zeggen dat het toch wel erg is dat de president dit op zijn leeftijd en in zijn toestand nog moet meemaken. Maar laten we wel wezen: zes maanden geleden was hij nog sterk genoeg om het land te leiden. Dat hij oud is zou een eerlijk proces niet in de weg mogen staan.”

Dat vindt ook Ibrahim Mustafa. De jongeman staat voor de politieacademie met een badge met de foto van zijn broer Kareem, een soldaat die op zijn vrije dag was gaan betogen op het Tahrirplein toen hij werd doodgeschoten. „Ik had nooit gedacht dat ik Mubarak in de rechtszaal zou zien”, zegt Mustafa. „Ik was er zeker van dat ze een manier zouden vinden om het proces op de lange baan te schuiven tot hij een natuurlijke dood zou sterven. Want het regime is nog lang niet weg.”

Als Mubarak schuldig wordt bevonden aan de dood van de demonstranten, riskeert hij in principe de doodstraf. Samen met hem staan ook de gehate oud-minister van Binnenlandse Zaken Habib al-Adli en zes andere hooggeplaatste figuren terecht. Mubaraks zoons Gamal en Alaa waren gisteren ook in de rechtszaal; zij staan enkel terecht wegens corruptie. Maar mensen als Mustafa en zijn vriend Mohamed Marzoub Ali willen dat ook individuele politieagenten die betogers hebben doodgeschoten voor de rechtbank komen. En dat zou wel eens moeilijk kunnen worden.

„Ik was getuige van de dood van Kareem”, zegt Ali, „en ik had ook zelf een klacht ingediend omdat een politiekogel mij in de testikels heeft geraakt.” Politieagenten zijn hem thuis komen opzoeken, zegt Ali, om hem te dwingen zijn getuigenis in te trekken. „Eerst hebben ze mij geld aangeboden. Toen ik weigerde, hebben ze mij afgetuigd.” Ali heeft zijn getuigenis ingetrokken.

Wat Mubaraks proces ook brengt, het feit dat een leider in de Arabische wereld voor de rechter staat als gevolg van een volksopstand is uniek. En het is de verdienste van het Tahrirplein. Hoewel de harde kern van de betogers daar op steeds minder sympathie kan rekenen van de publieke opinie in Egypte, is het wel de aanhoudende druk van de straat geweest die tot dit proces heeft geleid.

In april werd het Tahrirplein opnieuw bezet om de arrestatie van de Mubaraks te eisen. Toen het erop begon te lijken dat het proces op de lang baan werd geschoven, keerden de betogers terug naar het Tahrirplein. Maar telkens wanneer de legerleiding toegeeft aan een eis van de straat wordt ook meteen hard opgetreden tegen de actievoerders. Dat gebeurde maandag opnieuw toen de ordediensten bijzonder hard optraden tegen enkele honderden betogers, onder wie veel verwanten van de slachtoffers, die het plein weigerden te verlaten. Meer dan honderd betogers werden gearresteerd.

„Het zou mooi zijn als het leger eens een concessie zou doen zonder dat wij het Tahrirplein moeten bezetten”, zegt professor Rasha Abdulla, zelf een activist. „Na het aftreden van Mubarak zijn wij allemaal naar huis gegaan en we zouden daar zijn gebleven als ze niet zo hadden getalmd. Onze eisen zijn niet onredelijk: eerlijke processen, een hervorming van het recht. Zaken die vanzelfsprekend zouden moeten zijn in een democratische rechtsstaat.”