'Dokter Swaab doet de verzamelde geesteswetenschappen er wel even bij'

Dick Swaab begeeft zich in zijn bestseller Wij zijn ons brein (2010) met „verregaande argeloosheid” op andere vakgebieden dan zijn eigen medische wetenschap, zoals filosofie, criminologie, pedagogiek. Dat betoogt psycholoog Douwe Draaisma in het septembernummer van de Academische Boekengids. „De titel is al geen neurologie meer. Anders dan ‘De hippocampus zit aan de binnenzijde van de temporaalkwab is ‘Wij zijn ons brein’ een filosofische bewering”, schrijft Draaisma in een even scherp als geestig artikel, getiteld It’s all right, I’m a doctor.

Hij vergelijkt Swaabs boek met de bestseller van arts Pim van Lommel, Eindeloos bewustzijn (2007), over bijna-doodervaringen, een boek dat Swaab „anti-wetenschappelijk” noemde. Maar Swaab treedt zelf ook buiten z’n vakgebied, zegt Draaisma. „Je kunt goed zien dat de wetgever van alle vormen van onbevoegdheid alleen die van de onbevoegde uitoefening van de geneeskunst strafbaar heeft gesteld. Daarbuiten kan iedereen zijn gang gaan, de medicus incluis. Swaab moraliseert en filosofeert vrijuit [...] Meer dan een huppeltje is het voor hem niet om van de late rijping van de prefrontaalkwab terecht te komen bij de berechting van pubers.”

Draaisma, hoogleraar geschiedenis van de psychologie te Groningen en auteur van onder meer Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt (2001) en Vergeetboek (2010), ergerde zich er ook aan dat Swaab zich op het ene niet-medische vakgebied vrijer lijkt te voelen dan op het andere. In een interview verwees Swaab namelijk wel expliciet door naar fysicus en KNAW-president Robbert Dijkgraaf toen hem gevraagd werd de kwantumfysica in het boek van Van Lommel te becommentariëren.

Draaisma schrijft: „Er zijn blijkbaar vakgebieden die Swaab aan specialisten overlaat en vakgebieden die dokter er zélf wel even bijdoet, wijsbegeerte en criminologie bijvoorbeeld, sociologie, pedagogie, geschiedenis, zeg maar de verzamelde geesteswetenschappen en sociale wetenschappen. Wat hij hierover te berde brengt wordt niet voorafgegaan door ‘Hoewel dit mijn vakgebied niet is...’, laat staan dat hij er iemand van de KNAW bijroept.”

Wetenschap, pagina 15