Aantal operaties verschilt fors per ziekenhuis bij zelfde kwaal

Maartje (4) haar keelamandelen worden vandaag geknipt. De narcose wordt toegediend, meteen daarna moet iedereen buiten wachten. Foto Vincent van den Hoogen/HH Een kind vlak voor een amandeloperatie. Dat gebeurt steeds minder. Foto HH / Vincent van den Hoogen

Tussen ziekenhuizen bestaan grote verschillen in het aantal operaties dat ze uitvoeren bij dezelfde kwalen. Dat blijkt voor het eerst uit onderzoek van branchevereniging Zorgverzekeraars Nederland, op basis van alle declaraties van medisch specialisten, dat in handen is van NRC Handelsblad.

Zorgverzekeraars zullen de ziekenhuizen die onverklaarbaar veel operaties uitvoeren, erop aanspreken. Ze verwachten dat verdere kostenbesparing en grotere doelmatigheid mogelijk zijn. Het onderzoek richt zich op twaalf aandoeningen, waaronder hernia, knievervangingen en spataderen, omdat deze “een behoorlijk volume, dus een flinke kostenpost vertegenwoordigen”, zegt medisch adviseur Gerrit Salemink van de verzekeraars tegen NRC-redacteur Esther Rosenberg. Het onderzoek wordt later uitgebreid met meer aandoeningen.

Patiënten met hernia worden in het ene Nederlandse ziekenhuis 5,5 keer vaker geopereerd dan in een ander ziekenhuis. Patiënten met een beknelde polszenuw hebben in het ene ziekenhuis 4 keer meer kans geopereerd te worden dan in een ander ziekenhuis.

Welke ingrepen verschillen nog meer aanzienlijk in aantal per ziekenhuis en per regio (per 100.000 patiënten)?

  • Spataderen
  • Goedaardige prostaatvergroting
  • Halsslagadervernauwing
  • Zorgverzekeraars Nederland liet door rekencentrum Vektis en onderzoeksbureau Plexus uitzoeken hoeveel operaties elk ziekenhuis deed en zette dit af tegen het aantal patiënten. Ze corrigeerden indien nodig voor leeftijd, geslacht, sociaal-economische status en bijkomende ziekten, zoals diabetes. Ook na correctie blijft de variatie “aanzienlijk”, concluderen de onderzoekers.

    De onderzoekers gingen niet na hoe de verschillen konden ontstaan. Financiële belangen zouden een rol kunnen spelen bij een relatief hoog aantal operaties, zeggen ook medisch specialisten. Artsen en afdelingen worden per verrichting betaald. Chirurg Johan Lange, namens de Nederlandse Vereniging van Heelkunde:

    “Als de salariëring van een specialist afhankelijk is van het aantal medische verrichtingen, ligt het voor de hand dat financiële belangen een rol kunnen gaan spelen.”

    Relatief weinig operaties in een ziekenhuis of regio kan erop duiden dat artsen de aandoening te weinig behandelen.

    De regionale verschillen zijn aanzienlijk. Uit het onderzoek blijkt dat in Utrecht minder dan 46 op 100.000 inwoners aan hernia wordt geopereerd, in Steenwijk gaat het om zeker 85 op 100.000 inwoners. De kans op een operatie aan spataderen is in de Kop van Noord-Holland bijna drie keer groter dan in de Achterhoek.

    Marcel Daniëls, cardioloog en namens de Orde van Medisch Specialisten verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg, noemt het “een welkom” onderzoek.”

    “Dit rapport houdt artsen een spiegel voor” en kan, zegt hij, helpen, om “daar waar nodig, richtlijnen aan te passen”.

    Lees het volledige artikel van redacteur Esther Rosenberg vandaag in NRC Handelsblad of in de digitale editie voor abonnees.

      • Marije Willems