Strippen met banaan, lucht in je buikje moet je laten gaan

Begin jaren negentig confronteerde de VPRO de kinderen met seks, drugs en rebellie. In haar Fido Dido-pyjama sloop Eva de Valk op zondagmorgen naar beneden.

Arjan Ederveen en Tosca Niterink als Theo & Thea. scene uit de televisieserie Theo & Thea FOTO: VPRO Arjan Ederveen Tosca Niterink Theo en Thea bron: VPRO foto vrij van rechten, naamsvermelding verplicht

‘Mag dat?’, vroegen Rembo en Rembo zich iedere zondag af. Het antwoord was altijd: ja. Ja, je mag de binnenkant van de wc-pot schoonmaken met de elektrische tandenborstel van je vader. „Vergeet alleen niet de batterijtjes te vervangen, anders komt hij er achter.” Je mag het monopolybord van tafel gooien als niemand je geld wil lenen, „want van je familie moet je het hebben”. En boeren laten aan tafel? Dat mag: „Lucht in je buikje moet je laten gaan, anders krijg je buikpijn.”

Bij Rembo & Rembo (1987-1995), een kinderprogramma van VPRO’s Villa Achterwerk, mocht alles. Goed, één keer mocht iets niet: het hoofd van je broertje tussen de schuifdeuren rammen als hij speelgoed van je had afgepakt. Want: „Dat is slecht voor de schuifdeuren”. Steeds zochten de mannen grenzen op om ze ruimschoots te overschrijden. Rembo & Rembo was brutaal, absurd, ranzig en grof. Net als andere VPRO-kinder-tv uit die tijd, Theo & Thea (1985 – 1989) en Purno de Purno (1989 – 1996).

Spannend vond ik die programma’s. En soms ook een beetje eng. Het was héél duidelijk dat er dingen gebeurden die eigenlijk niet mochten – zelfs er naar kijken voelde al ondeugend. En precies daarom keek ik. ’s Zondags werd ik vroeg wakker met kriebels in mijn buik. Dan sloop ik in mijn Fido Dido-pyjama naar beneden en wachtte net zo lang voor het testbeeld – dat wonderlijke, net niet symmetrische, kleurrijke beeld – tot het zover was.

Concrete herinneringen heb ik gek genoeg maar weinig. Een paar flarden: een van de Rembo’s die minutenlang rondspartelt in een reusachtige drol. Van Purno, een kleine man in een paars skipak en een hoog, geknepen stemmetje, een scène waarin hij euforisch over een veld van deinende borsten rent. Van Theo & Thea herinner ik me alleen hun rare konijnentanden.

Het terugkijken van de programma’s is een bizarre ervaring. Keek ik dat? Als kind? Dat het er grof aan toe ging wist ik, maar het ging veel verder. De filmpjes zijn een lange, verontrustende trip, met onderwerpen die bij uitstek ongeschikt lijken voor kinderen: prostitutie, drugs, geweld en vooral veel seks. Theo en Thea laten zich als secretaressen omstebeurt door hun baas nemen om daarna om het hardst te beklagen over de ‘ongewenste intimiteiten’. Een potje strippoker van Rembo & Rembo eindigt ermee dat één zijn geslacht uit zijn onderbroek haalt: een stilleven van een banaan en twee appels. Dat alle figuren in Purno de Purno gevormd zijn naar geslachtsdelen, was me als kind nooit opgevallen. Voor een van de Purnofilmpjes moet je op YouTube zelfs bevestigen dat je ouder dan achttien bent.

Achttien! Ik keek naar Purno toen ik zes was. Ik kan niet zeggen dat het mij heeft geschaad; ik begreep toch niet waar het over ging. Het waren voor mij grappige, beetje rare filmpjes. Ik vóelde wel de spanning, maar kon het niet duiden.

Dat ik niet begreep wat er aan de hand was, betekent niet dat de serie geen impact had. De programma’s hadden wel degelijk een boodschap: volwassenen zijn neurotische idioten en hun regeltjes kleinzielig. Iedereen die zegt te weten hoe het hoort, is gek. Zo werden de Villa Achterwerk-kinderen opgevoed tot vrijdenkertjes. Je mag het zelf weten, luidde de strekking van de programma’s. Hoe jij het doet, is goed.

Typerend voor het belachelijk maken van de moraal is ‘De Gluurbuur’ uit Rembo & Rembo: een vieze man die met zijn verrekijker zijn vrouwelijke buren begluurde. Steeds is hij verontwaardigd dat ze hun kleren aan hebben. Ze zijn immers alleen, beredeneerde hij, en er is toch niemand die ze kon zien. „Da is toch nie normaal!”, riep hij dan met zijn gefingeerde Limburgse accent, „da is abnormaal!” En dan zijn uitsmijter: „Da is toch niet te geleueueuven!!”

Zou het sinds het Dutroux-schandaal zijn, dit soort programma’s zijn verdwenen? Een kinderprogramma met een stripfiguur als Pedo de Postbode van Purno de Purno is tegenwoordig ondenkbaar. We zijn preutser. Volgens een onderzoek van Motivaction voeden jonge ouders hun kinderen nu strenger op dan dat ze zelf zijn opgevoed.

Kinderprogramma’s als Kabouter Plop en Bibaboerderij blijven keurig binnen de lijntjes. Maar ik weet zeker dat kinderen van nu niet wakker worden met dat onrustige, spannende gevoel waardoor ze zo snel mogelijk naar beneden stormen om in het donker, dicht bij de tv, al die merkwaardige taferelen te bekijken.

    • Eva de Valk