De Tea Party legt Obama grenzen op

Het compromis tussen de president en de Republikeinse en Democratische leiders redt de VS even van betalingsnood. Maar de principiële tegenstanders van belastingsverhoging blijken een kracht in Washington geworden waar niemand om heen kan.

US President Barack Obama leaves after making a statement on debt crisis at the White House in Washington, DC, on July 31, 2011. US President Barack Obama announced late Sunday that he and top lawmakers had reached an 11th-hour deal to avert a disastrous debt default that would have sown chaos in the world economy. "I want to announce that the leaders of both parties in both chambers have reached an agreement that will reduce the deficit and avoid default, a default that would have had a devastating effect on our economy," Obama said in hastily announced remarks at the White House. AFP Photo / Jewel Samad AFP

Als Amerikaanse politici afgelopen weekend iets hebben laten zien in de onderhandelingen over het schuldenplafond, is het dat ze ook onder de grootste tijdsdruk nooit de volgende verkiezingen uit het oog verliezen.

Terwijl de deadline van dinsdag steeds dichterbij kwam, namen Republikeinen en Democraten in het Congres de tijd om de tegenpartij zwart te maken en kiezers in hun districten te vleien.

Zelfs gemeten naar de maatstaven van het Amerikaanse Congres werd het politieke spel hard gespeeld. Republikeinen en Democraten beschuldigden elkaar over en weer van het blokkeren van een uitweg uit de impasse. Beide partijen besteedden kostbare tijd aan wetsvoorstellen waarmee ze hun standpunt nog eens wilden onderstrepen, terwijl vooraf duidelijk was dat er geen meerderheid voor bestond.

Nu er ter elfder ure dan toch een akkoord ligt tussen president Obama en de leiders van de Democraten en de Republikeinen in beide kamers in het Congres, schakelt het politieke spel over in een hogere versnelling. Alle betrokkenen proberen het voorstel, dat nog wacht op goedkeuring door het Congres, in hun voordeel te kleuren. President Obama voorop.

In dit politieke vechtgala is het hoogst haalbare al lang niet meer met een knock-out te winnen. Het gaat erom wie het minst beschadigd uit de strijd komt.

In de verkiezingen van volgend jaar kan Obama het moeizame debat over het schuldenplafond opvoeren als bewijs van de onredelijkheid van de Republikeinen, die onder invloed van de conservatieve Tea Party ieder voorstel hebben afgewezen dat ook maar 1 dollar aan extra belastinginkomsten bevatte. De Republikeinen zullen proberen Obama af te schilderen als zwakke president die geen leiderschap toonde in crisistijd.

President Obama gebruikte zijn korte toespraak vannacht om zelf de balans van winst en verlies op te maken. Hoewel de overheidsuitgaven dalen, zal zijn regering doorgaan met het creëren van banen en het investeren in onderwijs in onderzoek, zei Obama. „We zullen er voor zorgen dat deze bezuinigingen niet zo abrupt zijn dat ze de fragiele economie schaden.” Dat aan de winstzijde.

Aan de verlieskant telt Obama dat het compromis minder ver gaat dan hij nodig acht voor het verbeteren van de overheidfinanciën op de lange termijn. Als het aan de president had gelegen waren nu al „de moeilijke keuzes” gemaakt die noodzakelijk zijn, zei hij, maar door de impasse in het Congres is het nu aan een speciaal comité om te kijken naar oplossingen voor de lange termijn. Niet zijn schuld: het Congres is verantwoordelijk voor die omweg.

Obama gaf het comité meteen een advies: verhoog de belastingen. De president herhaalde zijn bekende standpunt dat de staatsschuld alleen serieus kan worden beperkt als belastingaftrekposten worden afgeschaft voor „de rijkste Amerikanen en de grootste bedrijven”. En hij voegde er een dreigement aan toe: als het comité anders besluit, dan kan hij zelf 1.000 miljard dollar aan belastingen ophalen door een veto uit te spreken over belastingvoordelen die zijn voorganger Bush invoerde.

President Obama probeert hiermee te laten zien dat hij nog altijd voor zijn standpunten staat, ook al heeft hij net ingestemd met een compromisvoorstel waar het tegendeel uit spreekt. Als er geen belastingverhogingen worden doorgevoerd en er straks toch een gat blijft in de overheidsfinanciën, is ook dat niet zijn schuld, maar van het Congres.

Kort voordat Obama zijn toespraak vanuit het Witte Huis begon, legde John Boehner het compromis uit als een overwinning voor de Republikeinen. De leider van het Huis van Afgevaardigden vertelde zijn partijgenoten in een telefonisch overleg dat het „niet het meest fantastische akkoord ter wereld is”, maar dat het laat zien hoe „we de voorwaarden van het debat hebben veranderd, in deze stad”.

Boehner richtte zich met die laatste opmerking tot de rechterzijde van zijn partij, veelal politici die de standpunten van de antibelastingbeweging, de Tea Party, aanhangen. Het is nog niet zeker of Boehner op hun stem kan rekenen voor het compromisvoorstel. De meeste van deze Congresleden wonnen hun zetel in de laatste tussentijdse verkiezingen en met hun anti-establishmenthouding volgen zij lang niet altijd het stemadvies van de Republikeinse leiders.

In het compromisvoorstel is een aantal belangrijke wensen van de Tea Party gesneuveld, maar invloed van de beweging op de onderhandelingen over het schuldenplafond is onmiskenbaar. Boehner was in een eerder stadium van de onderhandelingen met de president nog bereid tot belastingenverhogingen, maar vanwege felle weerstand van de Tea Party haalde hij die optie van tafel. Tea Party-politici voerden de druk op de onderhandelingen op door überhaupt geen verhoging van het schuldenplafond te willen accepteren.

Als er één winnaar is in het politieke gevecht van de afgelopen weken, dan de Tea Party. Zij heeft haar kracht laten zien – haar aanhangers zijn een minderheid, maar hun invloed op het schuldendebat was onevenredig groot. Pas in 2012 blijkt of de beweging door haar onbuigzame opstelling meer aanhangers wint. Dat de Tea Party nu heeft laten zien dat zij bereid is aan haar radicale opstelling vast te houden, kan ook kiezers afstoten.

Het Republikeinse Congreslid Michele Bachmann, aspirant-kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 2012, gokt op het eerste. Bachmann, een bekend gezicht van de Tea Party, liet na de aankondiging van het compromisvoorstel meteen weten dat ze onder geen beding instemt met een verhoging van het schuldenplafond. „De president blijft maar hameren op een ‘evenwichtige aanpak’, waarvan iedereen weet dat het een codewoord is voor hogere uitgaven en belastingen,” schreef Bachmann in een e-mail. „Iemand moet ‘nee’ zeggen.”

    • Ykje Vriesinga