De revolutie in Egypte is een jonge meid die haar angst opzij zet

Vrouwen waren de spil van de demonstraties op het Tahrir-plein in Kaïro.

Ook de westerse media moeten de Egyptische vrouw nu eens serieus nemen.

„Monique, wil je een paar Nederlandse artikelen voor me vertalen?”, vraagt Hibaaq aan de telefoon. „Ik heb het gevoel dat de boodschap misleidend is.”

Hibaaq Osman, een pittige, charismatische feministe, is de leider van de Egyptische vrouwenorganisatie Karama. Haar ambities zijn niet bescheiden. „Wij vrouwen staan altijd aan de andere kant van de deur”, vertelt ze. „Smekend en bedelend of de mannen voor ons open willen doen. Maar door de revolutie zit de deur los in z’n scharnieren, nu is het moment om hem open te gooien! We moeten de besluitvormers niet smeken om aan ons te denken, we moeten zelf op de stoel van de besluitvormers komen te zitten.”

Met Hibaaq nog aan de telefoon duik ik achter de laptop en kijk ik naar artikelen uit de Volkskrant. „Vaak waren vrouwen de mediagenieke symbolen van de revolutie. Gesluierd en traditioneel, als om te tonen dat ook vrome Arabische burgers kunnen verlangen naar democratie. Of ongesluierd en modern, als om te laten zien dat de Arabische volksmassa’s niet louter bestaan uit boze mannen met baarden”, lees ik hardop voor.

„Wat is dit!” roept Hibaaq geërgerd.

„Het kan nog erger”, zeg ik terwijl ik naar het onderschrift bij een foto van vrouwelijke demonstranten op Tahrir kijk. „Jonge Egyptische vrouwen volgen het feest na de geslaagde opstand op het Tahrir-plein op 12 februari dit jaar.”

Hibaaq zucht luid en klakt met haar tong. Ik ben razend. Want hoe ingewikkeld de positie van Arabische vrouwen ook mag zijn, misschien is de grootste seksist nog wel de blanke westerling. De suggestie dat vrouwen met of zonder sluier op strategische posities zijn geplaatst om het Westen een mooi mediageniek plaatje voor te schotelen is verwerpelijk. Achter de massale aanwezigheid van vrouwen tijdens de demonstraties op Tahrir zat geen strategie. Die duizenden vrouwen en meisjes waren daar vrijwillig om te strijden voor verandering. Het waren de Westerse media die besloten al de gehoofddoekte sexy meiden tot mediagenieke symbolen te verheffen.

Vrouwen volgden het feest niet vanaf een afstandje – ze vierden feest. En ze kwamen niet pas voorzichtig een kijkje nemen nadat de mannen het werk hadden gedaan, ze waren de spil van de revolutie.

De afgelopen weken ben ik de een na de andere inspirerende vrouw tegengekomen. Zoals Marian, een dertigjarige Koptische activist en blogger die door de staatsveiligheidsdienst een Koptische politieke dissident wordt genoemd. Een aantal jaar geleden heeft ze een eigen organisatie opgericht om de dialoog tussen moslims en christenen te verbeteren en te vechten voor een seculiere samenleving. Tijdens de revolutie probeerde Marians moeder haar op allerlei manieren thuis te houden. Ten einde raad schoof de moeder een fauteuil voor de deur, pakte een deken en bleef dag en nacht op die stoel zitten. Maar Marian gaf niet op, ze klom uit het raam en snelde ze zich via het balkon van de buren alsnog naar Tahrir.

Of Esraa Abdel Fatah alias de Facebookgirl. In 2008 braken er stakingen uit in de Egyptische Deltastad Mahalla vanwege de scherpe stijging van de voedselprijzen. „Waarom steunen we deze mensen niet?” vroeg Esraa zich af. En dus startte ze op 29-jarige leeftijd een Facebookpagina die aan tientallen organisaties, partijen en bekende Egyptenaren linkte. Esraa schreef geschiedenis. Ze werd de voorhoede van de 6-april Jeugd Beweging, bracht duizenden demonstranten op de been, werd tot tweemaal toe gearresteerd, en speelde een belangrijke rol bij de demonstraties op het Tahrir-plein.

Vrouwen speelden al ver voor de revolutie een cruciale rol bij stakingen en demonstraties, vertelt Esraa. „Ze waren de organisatoren achter de Kefaya-opstand van 2004, toen vrouwen massaal de straat opgingen om tegen het regime van Hosni Mubarak te demonstreren. En ze zaten achter de landelijke beweging tegen corruptie, onder de leiding van Butheina Kamel die als eerste vrouwelijke presidentskandidaat mee zal doen aan presidentsverkiezingen in 2012.”

Als jonge vrouw die verblijft tussen een gewone Egyptische familie in een arme volkswijk, weet ik als geen ander welke hindernissen je als vrouw dagelijks moet nemen. Je bent nooit vrij om te gaan of staan waar je wilt. Als ik niet voor negen uur ’s avonds thuis ben, zwaait er wat. Ik kan niet zomaar met een onbekende man in dezelfde ruimte verblijven. In de metro vindt er steeds een stoelendans plaats om maar vooral geen contact tussen de seksen te maken. Even stilstaan op straat, of zomaar op een bankje zitten, is onmogelijk… ik zou belaagd worden door jonge mannen. En kleding dragen die ik wil zit er al helemaal niet in. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Maar juist daarom, juist om al deze kleine en grote dingen, is het zo uitzonderlijk dat vrouwen en meiden hun families, de grenzen van religie en cultuur en de sociale druk trotseerden om politiek actief te zijn, naar Tahrir gaan en nog steeds dagelijks in de tentjes op het plein te slapen.

Jonge meiden zetten hun angst opzij. Ze studeren, werken, daten en doen alles wat niet mag. De mentaliteitsverandering is voelbaar. Zichtbaar zelfs: in de warenhuizen duikt de ene na de andere meid de wc om haar sluier af te doen, een strak shirtje aan te trekken en nog een extra laagje make-up aan te brengen. „Over vijf jaar zijn hier veel minder sluiers en hoofddoeken”, zegt een Nederlandse vriendin tegen mij. „Je voelt het.”

„Vind je dat de positie van vrouwen verbeterd is?” vraag ik Facebookgirl Esraa. „Politiek gezien niet”, antwoordt ze teleurgesteld. „Er is sinds de revolutie niets verbeterd. De juridische positie van vrouwen is nog steeds dezelfde.”

Ik denk aan mijn verblijf in Kaïro de afgelopen zes weken. Ik ben nog nooit zo goed en respectvol benaderd. „En op straat?” vraag ik dan. „Oh ja”, zegt Esraa. „Enorm. Het is een verademing. De seksuele intimidatie is gigantisch afgenomen. Er is respect voor vrouwen. We tellen opeens weer mee.” Nu hopen dat de media dat in het Westen ook in gaan zien.

Monique Samuel is schrijver en Midden-Oostendeskundige.

    • Monique Samuel