Ramadan wekt lust tot betogen

Tijdens de islamitische vastenmaand, die maandag begint, wordt verwacht dat de Arabische protesten zich zullen uitbreiden.

De islamitische maand ramadan breekt weer aan, tijd om te vasten en tijd voor de strijd. De overgrote meerderheid van de moslims vast vanaf maandag van zonsopgang tot zonsondergang, hangt voor de traditionele soaps op de tv en zet zijn werkend leven op een lager pitje, zeker nu de vastenmaand midden in de hete zomer valt.

Maar de ramadan is ook een periode die bij uitstek geschikt is voor de jihad, al dan niet gewapend. In de maand ramadan in het jaar 624 boekte de profeet Mohammed zijn eerste grote overwinning in de slag bij Badr tegen de ongelovige inwoners van Mekka, en ook later was deze maand een bron van successen voor de islam. Veel moslims verzinken in een halve winterslaap als ze vasten, schrijft sjeik Abdullah Hakim Quick op zijn website The Message of Islam. „Maar de ramadan is in feite een tijd van toegenomen activiteit, wanneer de gelovige, verlost van de last van voortdurend eten en drinken, meer bereid moet zijn om te vechten voor God.”

Voor Arabische demonstranten die hun tirannen ten val willen brengen is de ramadan dus het juiste moment voor een extra inspanning. De protesten zijn de afgelopen maanden in de nieuwsbulletins wat naar beneden gezakt, maar in de Arabische werkelijkheid gaan ze elke vrijdag na het middaggebed onverminderd door. „En tijdens de ramadan wordt elke dag als een vrijdag”, zei een 26-jarige Syrische rechtenstudent tegen het persbureau Reuters. „Het gaat worden als dertig vrijdagen, de een na de ander.” Maar met des te meer vuur, na een dag van vasten en gebed.

De aankondiging deze week van hervormingen door het Syrische regime, als de invoering van een meerpartijensysteem, heeft geen effect gehad. Honderdduizenden betogers gingen gisteren, de laatste vrijdag voor de ramadan, de straat op, aldus – zoals altijd onbevestigde – berichten van Syrische mensenrechtenorganisaties. ‘Uw stilzwijgen doodt ons’, was deze vrijdag gedoopt. De leus vormde een dringend beroep op de Syrische meerderheid die nog thuisblijft, om tijdens de vastenmaand wél de straat op te gaan. Het regime op zijn beurt heeft in voorbereiding op de ramadan honderden mensen opgepakt. Meer dan 12.000 mensen zitten volgens mensenrechtenorganisaties inmiddels gevangen.

De Egyptische voorbereiding op de ramadan bestond gisteren uit enorme demonstraties op het Tahrirplein in Kairo en in andere steden die in het bijzonder de kracht aangaven van moslimfundamentalistische organisaties. De Moslimbroederschap en de ultraconservatieve salafisten meden de afgelopen weken de nieuwe betogingen waarmee liberale groepen hun onvrede uitten over het trage tempo van hervorming onder de Hoogste militaire raad die in februari president Mubarak opvolgde.

In onderhandelingen bereikten 26 partijen en bewegingen, liberaal, links en religieus, dinsdag echter overeenstemming over een gemeenschappelijk protest op de ‘Vrijdag van de Volkswil en Eenheid’. Ze zouden het niet hebben over de toekomstige grondwet, die volgens liberalen en links waarborg moet bieden tegen een fundamentalistische overval mocht de goed georganiseerde Moslimbroederschap de parlementsverkiezingen winnen. Alleen onomstreden eisen zouden aan de orde komen, zoals snelle berechting van alle verantwoordelijken voor de dood van circa 850 betogers tijdens de opstand van januari/februari.

Maar de gebaarde salafisten en fundamentalisten die massaal waren opgekomen, hielden zich gisteren niet aan de afspraak en scandeerden religieuze leuzen, klaagde Hesham Saied van de Nasseristische partij tegen de internetkrant Ahramonline. „God is groot”, riepen ze, en „wij zullen bloed en ziel offeren voor de islam!” Anderen scandeerden: „islamitisch, islamitisch”, in een verwijzing naar de islamitische identiteit van Egypte. „Islamitisch recht gaat boven de grondwet”, verkondigden spandoeken. Seculiere activisten die sinds 8 juli het centrum van het Tahrirplein bezet hielden, werden geïsoleerd te midden van de fundamentalisten, aldus Ahramonline.

De ‘ramadan van onvrede’ van 1968 bracht Egyptenaren in ongekende aantallen naar de moskee en op straat. De socialistische revolutie van 1952 van volksheld kolonel Gamal Abdel Nasser was ontaard in zware repressie en bij de jeugd was de woede groot over de staatscontrole waaronder ze moesten leven.

De ramadanrellen werden bloedig neergeslagen. Pas dit jaar kregen de Egyptenaren weer uitzicht op een democratischer systeem. Maar de verdeeldheid die zich nu manifesteert, maakt het voor het leger makkelijker zijn greep op politiek en economie te handhaven, ramadan of niet.