Criminelen zijn de straat ontgroeid

Een geëscaleerde burenruzie en een forse groep jongeren die crimineel carrière heeft gemaakt. De Diamantbuurt blijft het zwarte schaap van Amsterdam-Zuid.

Alle ramen, aan de voor-, zij- en achterkant, zijn dichtgespijkerd sinds bij Nicolette vorige week „voor de 35ste keer” de ruiten werden ingegooid. Bij haar buurvrouw Nancy was er net daarvoor nieuw glas in de sponningen gezet, ook niet voor het eerst. Maar van gedeeld leed is geen sprake in de Granaatstraat in Amsterdam. De buurvrouwen zijn elkaars ergste vijanden. Ze willen allebei graag vertellen over het verschrikkelijke gedrag van de ander, maar niet met hun volledige naam in de krant.

In mei sloeg de jongste zoon van Nicolette het slaapkamerraam van de buurvrouw met een honkbalknuppel aan gruzelementen en gooide Nancy een baksteen naar Nicolette. „Dat had ik natuurlijk niet moeten doen”, zegt Nancy nu. De burenruzie escaleerde al jaren geleden. Maar na het geweld in de lente ging burgemeester Eberhard van der Laan zich ermee bemoeien. Hij wil dat hij beide gezinnen zo snel mogelijk uit de Diamantbuurt verwijderen.

Dat ingrijpen past in de manier waarop Van der Laan zich afzet tegen zijn voorganger Job Cohen. Waar de huidige PvdA-leider bekendstond als iemand die thee kwam drinken als er in een buurt tumult was, wil zijn opvolger in de hoofdstad veel harder optreden. In de Diamantbuurt heeft de burgemeester zijn handen al vol aan een club criminele jongeren. In de afgelopen twee jaar zijn 59 leden van de zogenoemde Van Woustraatgroep 263 keer aangehouden voor onder andere winkeldiefstallen, overvallen en bedreigingen. Samen kregen zij bijna 27 jaar gevangenisstraf, schreef Van der Laan vorige week aan de gemeenteraad.

Vorige week werd een van de meest notoire veroordeeld tot tien jaar cel voor het gewelddadig afpersen van buurtbewoners. Eén van zijn slachtoffers was Michael, de oudste zoon van Nicolette. De rechter achtte bewezen dat de 25-jarige Abdelmagid El J. de geslachtdelen, borst en voetzolen van Michael brandmerkte met een gloeiend strijkijzer. Ook zou een stuk van diens voortand zijn afgebroken toen hij onder dwang van een vuurwapen zijn tanden moest afvijlen aan een stoeprand – geïnspireerd op de neonazifilm American History X. De familie van El J., die pal om de hoek woont, moet van de burgemeester ook vertrekken.

Het is allemaal niet goed voor het imago van de Diamantbuurt. En dat was al niet best, sinds in 2004 een autochtoon gezin zou zijn weggepest door Marokkaanse hangjongeren. Ook daarna kwam de buurt geregeld negatief in het nieuws, terwijl de gemeente probeerde de wijk veiliger en leefbaarder te maken met repressie, cameratoezicht en een cordon hulpverleners, welzijnswerkers en straatcoaches. Toch oogt de Diamantbuurt niet als een getto. Schattige arbeidershuisjes staan naast authentieke Amsterdamse School-panden, ideaal gelegen tussen de veryupte Pijp en de Amstel.

„Helaas”, zegt de woordvoerder van burgemeester Van der Laan, „moet je constateren dat wij – gemeente, politie, justitie en jeugdzorg – er niet in geslaagd zijn een omvangrijke jeugdgroep ervan te weerhouden te promoveren van hinderlijk, naar overlastgevend, naar crimineel. Ze zijn behoorlijk opgeklommen op de criminele ladder.” De hangjongeren van een paar jaar geleden zijn de overvallers van nu.

Verschillende buurtbewoners hadden juist het gevoel dat het beter ging met de wijk. Job van Amerongen bijvoorbeeld, die hier woont sinds 1990. Hij zat tot 2006 voor de PvdA in de stadsdeelraad en rapporteert nu als ‘buurtthermometer’ aan het lokale bestuur. „Het hangen en de vervuiling van de publieke ruimte lijken de laatste tijd weer wat toegenomen, maar de overlast is echt minder”, zegt hij. „Vooral het lastigvallen van vrouwen die op vrouwen vallen en mannen die op mannen vallen of een keppeltje dragen is substantieel afgenomen.” Het werkterrein van echte criminelen bevindt zich nu eenmaal niet op het centrale plein tussen het oude badhuis en de school. „Als je cynisch bent, kun je zeggen dat het voor de buurt goed is geweest dat ze crimineel carrière hebben gemaakt. In plaats van hier voor overlast te zorgen, plegen ze nu gewelddadige overvallen op juweliers in Nijmegen en Woerden.”

Het werd in de buurt natuurlijk wel opgemerkt dat jongens zonder officieel inkomen opeens in de mooiste auto’s reden. En ook het geweld tussen de families in de Granaatstraat was voor iedereen te aanschouwen. Maar niemand zei er iets van. „Het is en blijft een sociaal kwetsbare buurt, met veel culturen, lage inkomens, grote gezinnen in kleine woningen en bovengemiddeld veel mensen met psychiatrische problemen”, zegt Van Amerongen. De sociale cohesie ontbreekt.

Bewoners van de Diamantbuurt die de slechte naam van hun wijk beu zijn, zeggen dat criminele bendes en burenruzies ook elders in de stad voorkomen. Maar feit is dat hier drie „overlastgevende multiprobleemgezinnen”, zoals de gemeente ze noemt, vlak bij elkaar wonen. Gezinnen die niet alleen voor overlast in de buurt zorgen, maar waar jeugdzorg over de vloer komt en kinderen uit huis geplaatst worden of vastzitten. Waar een drugsverslaafde echtgenoot niet alleen de buren, maar ook zijn eigen vrouw mishandelt en zijn eigen ramen ingooit.

De buurvrouwen houden allebei vol dat het alleen de ander is die alle hinder in de staat veroorzaakt en het verdient uitgezet te worden. Volgens de woordvoerder van Van der Laan zijn zij, en de familie El J., echter allemaal „zowel dader als slachtoffer, met een vuistdik overlastdossier”.

„We accepteren niet dat drie gezinnen op zo’n manier overlast veroorzaken voor de hele buurt. Maar het is natuurlijk niet zo dat alle problemen zijn opgelost als zij vertrekken”, zegt de woordvoerder. Daarvoor moet de criminaliteit in de wijk worden aangepakt en voorkomen worden dat de Van Woustraatgroep nieuwe aanwas rekruteert. Ook zet de gemeente in op meer verkoop van sociale huurwoningen, die nu 80 procent van het aanbod in de Diamantbuurt bepalen.

Die ontwikkeling maakt dat de vijandige buurvrouwen het op één punt met elkaar eens zijn. Nicolette: „Als wij weg zouden moeten, kan de woningbouwvereniging voor deze vijfkamerwoning een mooie prijs te krijgen.” Nancy: „ Zo komen alle huizen vrij voor de yuppen. Het is natuurlijk een fijne, mooie buurt.”