Bloemen voor de buren

Na de aanslagen in Noorwegen was president Medvedev een van de eerste staatshoofden die zijn medeleven betuigden; op de voet gevolgd door premier Poetin. Zij zijn ervaringsdeskundigen als het gaat om terrorisme op eigen bodem. Gijzelingsdrama’s als dat op de school in Beslan in 2004 of in het Moskouse Doebrovka-theater in 2002 kunnen veel Russen zich nog goed herinneren. Terreuraanslagen door Tsjetsjeense rebellen zijn dagelijkse praktijk. Vandaar dat begrip voor het leed in het kleine buurland, zichtbaar in de bloemenzee op de stoep van de Noorse ambassade in Moskou.

Recente rampen als die met het passagiersschip op de Volga, de gecrashte Toepolev-134 bij Archangelsk, de ingestorte mijn in Siberië, de bomaanslag op het Moskouse vliegveld Domodedovo, doen veel Russen beseffen hoe broos hun leven is in een land waar een corrupte overheid er niet in slaagt hun veiligheid te garanderen. Als er dan iets vergelijkbaar gruwelijks gebeurt in een goedgeregeld en degelijk land als Noorwegen, gaat dat hun begrip ver te boven.

Maar terwijl Noorwegen de solidariteit van het Kremlin wekte, was daarvan niets te merken in de zaak van Sergej Magnitski, de Moskouse jurist die eind 2008 aan de bel trok toen hij ontdekte dat hoge politiefunctionarissen 230 miljoen dollar aan terug te betalen belastinggeld van zijn werkgever Hermitage Capital hadden gestolen. Toen hij aangifte deed, werd hij zelf gearresteerd. Een jaar later stierf hij in zijn cel, als gevolg van medische verwaarlozing en zware mishandeling. Hij was 37 jaar oud.

Zodra de naam Magnitski klinkt, trekt Rusland zich het liefst terug in een gepantserde schulp. Dat was al te merken toen eind juni het Nederlandse parlement unaniem een motie aannam waarin werd opgeroepen tot een visumverbod voor de politieambtenaren, officieren van justitie, belastinginspecteurs, gevangenisartsen en -directeuren die verantwoordelijk zijn voor de vervolging en dood van Magnitski. Rusland reageerde geïrriteerd, maar hield zich verder koest. Nederland is tenslotte een van Ruslands grootste handelspartners en het ziet er bovendien niet naar uit dat de motie wordt uitgevoerd.

De VS voerden dinsdag wel zo’n visumverbod in. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken sprak van een willekeurige bestraffing van burgers die in Rusland nog niet waren veroordeeld en beschuldigde de VS ervan internationale afspraken te schenden.

De Amerikaanse senatoren die het visumverbod hadden geëist, trekken zich daar niets van aan. Zij beseffen heel goed dat de verantwoordelijken voor de dood van de onschuldige jurist waarschijnlijk nooit worden gestraft. Want als dat wel gebeurt, wordt er een complex systeem van fraude en corruptie binnen de hoogste echelons van het staatssysteem blootgelegd.

Rusland richtte de blik gauw weer naar binnen, door te laten uitlekken dat Poetin zich dezer dagen kandidaat zal stellen voor de presidentsverkiezingen. Daarmee werd impliciet het einde van het hervormingsgezinde presidentschap van Medvedev aangekondigd.

Michel Krielaars