Zelf weet Geert Wilders de schuldigen snel aan te wijzen

De PVV en hij, verklaarde Geert Wilders deze week, kunnen op geen enkele manier verantwoordelijk worden gehouden voor „een eenzame, verknipte idioot die de vrijheidslievende anti-islamiseringsidealen op gewelddadige manier misbruikt”. Hij weersprak zo critici die wijzen op overeenkomsten tussen de PVV-retoriek, gericht tegen de islam en het establishment, en de haat voor islam en sociaal-democratie die de Noor Anders Breivik als rechtvaardiging voor zijn moordpartijen aanvoerde.

Het inzicht dat politici niet verantwoordelijk zijn voor andermans daden had Wilders niet altijd. In 2009 noemde hij D66-leider Pechtold en PvdA-politicus Van der Laan „politieke handlangers” van Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh. Pechtold had Wilders een racist genoemd, Van der Laan vond hem een gevaar voor de rechtsstaat. Op de vraag waarom dat hen handlangers van Mohammed B. maakte, antwoordde Wilders: „Moet je je voorstellen dat een labiel persoon eerst hoort dat wetenschappers ons in de extreem-rechtse hoek drukken, dan een Kamerlid en dan een minister. Dat is nogal wat. [...] Daardoor ben je medeverantwoordelijk voor een sfeer die kan leiden tot haat en geweld.”

Dat Wilders nu zulke aanvallen op hemzelf onterecht vindt, lijkt erop te duiden dat hij zijn eigen redenering van toen niet meer volgt. Maar welke uitspraken van Wilders leiden nu tot aantijgingen dat Breivik zich door hem liet inspireren? De conservatieve columnist Bart Jan Spruyt noemde het deze week de „apocalyptische retoriek” van Wilders. Een voorbeeld uit diens repertoire: „De islam wil overheersen en is uit op de vernietiging van onze westerse beschaving. In 1945 werd in Europa het nazisme overwonnen. In 1989 werd in Europa het communisme overwonnen. Nu moet de islamitische ideologie worden overwonnen. Stop de islamisering. Verdedig onze vrijheid.”

Vergelijkbare taal gebruikt Wilders als hij zegt wie in zijn ogen schuldig zijn: „Linkse multiculturalisten faciliteren de islamisering van Europa. Ze staan te juichen bij elke nieuwe shariabank, bij elke nieuwe islamitische school, bij elke nieuwe moskee. [...] Ze verraden onze hard bevochten vrijheden.”

Het zijn dit soort maatschappelijke analyses waarmee Wilders zich de bewondering van extreem-rechtse burgers op de hals haalt. Een aantrekkingskracht die volgens de PVV in het geheel niet wederzijds is.

Derk Stokmans