'Wilders' dubbelheid is gevaarlijk'

Nebahat Albayrak, de nummer 2 van de PvdA, is minder voorzichtig dan haar partijleider Job Cohen deze week. „Wilders heeft wat uit te leggen”, zegt ze.

Rotterdam 28-7-2011 Nebahat Albayrak 2e plek lijst Partij van de Arbeid ( PvdA ) tweede kamer der staten generaal. Foto Floren van Olden

Lang heeft zij openhartig gesproken over haar privéleven. Haar ontmoeting met ‘grote liefde’ Robin, ruim een jaar geleden. De geboorte van hun dochter, afgelopen mei. Het moederschap, dat veel energie kost maar haar wonderwel goed afgaat. „Ik heb heel veel om dankbaar voor te zijn”, vindt Nebahat Albayrak, de nummer twee van de PvdA-lijst.

Aanleiding voor het gesprek is het weer oppakken van haar politieke werk, maandag, als haar zwangerschapsverlof eindigt. Maar dan komt het gesprek op Noorwegen. De vraag was wat Albayrak (43) vindt van het pleidooi van Bas Heijne, afgelopen dinsdag in deze krant. Volgens Heijne dwingen de aanslagen van de radicaal-rechtse Anders Behring Breivik PVV-leider Geert Wilders tot duidelijkheid. „Het wordt tijd dat Wilders uitlegt hoe hij zijn strijd tegen de ondergang van Europa precies vorm wil geven, en wat hij als uitkomst voor ogen heeft – en vooral wat er volgens hem met de moslims in Europa moet gebeuren die weigeren hun geloof op te geven”, schrijft Heijne. Heeft de columnist een punt?

Albayrak knikt. „Ik ken Wilders redelijk goed. Hij zal aanslagen als die van Breivik nooit vergoelijken. Wilders is voor de democratische oplossing. Maar daar zit hem nou juist de moeilijkheid: zijn ideologie kun je in ons democratisch bestel niet verwezenlijken.”

Waarom niet?

„Nou, lees zijn laatste verkiezingsprogramma er maar op na. Daarin wordt discriminatie op grond van geloof en afkomst gepromoot. Er moet volgens Wilders een hoofddoekverbod komen. De grenzen moeten dicht voor islamitische immigranten. Wilders pleit voor de afschaffing van grondrechten en mensenrechten. Dat gaat niet in een rechtstaat.”

Wilders wekt valse verwachtingen?

„Ja. Sommige kiezers begrijpen dat, die zullen genoegen nemen met een afgezwakte vorm van zijn programma. Maar er zijn ook kiezers die dat niet doen. Waar dat toe leidt zie je op internetfora: daar lusten de honden geen brood van. Allochtonen – moslims in het bijzonder – krijgen bakken verbaal geweld over zich heen. Hoe vaak ik geen beledigende mails en bedreigingen krijg. ‘Al-Qaeda-kuthoer’, dat soort zaken. Ik beschouw deze ontwikkeling als een direct gevolg van de uitspraken van Wilders. Er zijn mensen die denken dat wat hij roept gerealiseerd kan worden. Op dat punt zal hij duidelijkheid moeten geven.”

De term ‘guilt by association’ is de afgelopen dagen vaak gevallen. Sommigen maken Wilders indirect verantwoordelijk voor de aanslagen. Anderen vinden dat hij een voedingsbodem heeft gecreëerd. Wat vindt u?

„Zijn ideologie kan op sommige individuen een onvoorspelbare uitwerking hebben. Het is terecht dat Wilders de daden van Breivik verre van zich werpt. Maar om nou te zeggen dat er geen enkel verband is tussen zijn ideologie en de ideeën van de Noor: nee.” Later vertelt Albayrak dat haar moeder in de Rotterdamse Afrikaanderbuurt woont. Ze draagt een hoofddoek en zit in een rolstoel. Vaak gaan ze samen naar de markt. „Laatste riep iemand ‘wacht maar tot Wilders aan de macht is’. Dan denk ik: wat verwacht jij dat er gaat gebeuren? Geloof je nou werkelijk dat alles wat Wilders zegt zal worden uitgevoerd? Die dubbelheid van Wilders is gevaarlijk. Het maakt dat zijn beweging blijft groeien.”

Op de vraag of Wilders enige verantwoordelijkheid draagt voor de daden van Breivik antwoordde Job Cohen terughoudend. „Politici moeten zich realiseren dat hun woorden ertoe doen”, zei hij.

„Job weet hoe het is als politici verantwoordelijk worden gehouden voor zaken die hen niet direct aangaan. Het overkwam Ad Melkert en Wim Kok na de moord op Pim Fortuyn. Toen werd de simplistische uitspraak gedaan dat ‘de kogel van links’ kwam. Na de aanslagen in Noorwegen verwachtten sommigen dat het pay back time was. Journalisten probeerden Job woorden in de mond te leggen. Hij deed daar niet aan mee.”

Wilders noemt Breivik ‘een eenzame verknipte idioot’. Vindt u dat te makkelijk?

„Woorden van politici kunnen veel impact hebben. Zij dragen daarom een grote verantwoordelijkheid. Maar dat geldt ook voor het CDA en de VVD. Zij legitimeren het verkiezingsprogramma van de PVV. Omwille van de magere steun die ze hebben gekregen, vinden ze alles goed. Ik herinner me nog goed dat Rutte en Verhagen in de Kamer zeiden dat Wilders de islam een ideologie mag noemen, maar dat ze het daar niet mee eens zijn. Een zwarte bladzijde in onze politieke geschiedenis. Het staat voor alles wat fout is aan dit kabinet.”

Met de val van het vorige kabinet belandde de voormalig staatssecretaris van Justitie vorig jaar weer in de Kamerbankjes. Albayrak geeft toe dat ze het mist om aan de knoppen te zitten. „Want niets is zo fijn als het verschil te kunnen maken”, zegt de in Turkije geboren politica. „Ik geloofde in wat ik deed, kwam met werkbare voorstellen. Zelfs de PVV en de VVD konden in de Kamer geen deuk in een pakje boter slaan als het om mijn voorstellen ging.”

‘Effectief staatssecretaris, kleurloos politicus’, oordeelde deze krant vorig jaar over u. Pijnlijk?

„Het is een mening. En misschien zit er ook wel een kern van waarheid in. Het besturen is mij heel goed bevallen. Ik vond het heerlijk mijn ideeën uit te voeren. Het generaal pardon? Ik word nog blij als ik daar aan denk. Een van de grootste problemen van deze tijd werd opgelost – en met groot draagvlak ook. Als Kamerlid heb ik blijkbaar een andere kleur dan de kleur die nu gangbaar is: van dik hout zaagt men planken. Ik deel geen sneer uit met oneliners. Vraag niet doorlopend spoeddebatten aan. Zo zal ik nooit worden.”

Tijdens uw zwangerschapsverlof kon u met meer afstand naar de Haagse stolp kijken. Wat dacht u toen u hoorde dat Rutte een rekenfout van 50 miljard euro maakte bij de hulpoperatie voor Griekenland?

„Het eerste wat ik mij afvroeg: snapt-ie het niet of heeft-ie het bewust gedaan? In beide gevallen heeft hij een probleem. Zo’n ‘rekenfout’ is typerend voor de manier waarop nu politiek wordt bedreven. Rutte weet dat hij Europa nodig heeft om de problemen op een aantal terreinen het hoofd te bieden. En toch wekt hij de indruk dat hij voor minder Europa gaat. ‘Wij hebben de burger begrepen, wij staan op onze strepen, wij stellen grenzen aan Europa’, is zijn boodschap. Terwijl hij ook weet dat welvaart en veiligheid afhankelijk zijn van Europese samenwerking. Vind je het gek dat het draagvlak voor Europa afneemt?”

Uw partij staat er in de peiling van Maurice de Hond niet best voor met 17 zetels.

Ze veert op. „We hebben wel eens dieper gestaan, hoor. Maar ik denk dat de partij zich niet moet blindstaren op die slechte peilingen. We kunnen beter bedenken wat we gaan doen als het straks wél goed gaat. Hoe we dán het verschil gaan maken.”

Waar staat u over tien jaar?

„Geen idee. Ik ben geen carrièreplanner. Het kan alle kanten opgaan, maar ik zie mezelf niet mijn pensioen halen in de politiek. Life is what happens to you while you’re busy making other plans”, zei John Lennon ooit. Ik herken mij daar wel in.”

Ruim een jaar geleden achtte u de kans klein dat u nog moeder zou worden. U was 42 en vrijgezel. Wat is er in de tussentijd gebeurd?

„Vlak na de val van het kabinet ontmoette ik Robin op een feest waar ik als staatssecretaris – door tijdgebrek – nooit heen zou zijn gegaan. Ik werd zwaar verliefd en ben sindsdien nooit meer zonder hem geweest. Het is de enige leuke bijkomstigheid van de val van het kabinet.”