Psychopaat

Wie Breivik een gestoorde gek noemt, mist het punt. Wilders noemde hem in zijn eerste reactie waarin hij zich distantieerde van de dubbele aanslag in Noorwegen een „psychopaat”. Het is comfortabel om hem zo weg te zetten, zeker voor Wilders, omdat het ons ontslaat van de plicht om na te denken over de motieven. De waarheid is veel ongemakkelijker: Breivik is een intelligente, rationele man die weldoordacht heeft gehandeld vanuit een heldere, samenhangende, goed beredeneerde ideologie. Met die ideologie kun je het oneens zijn. Op vrijwel elk punt zijn valide tegenwerpingen te maken. Maar je kunt niet zeggen dat het waanideeën zijn van een krankzinnige. En het punt is dat die ideologie grote overeenkomsten vertoont met het gedachtegoed van Wilders en de PVV.

In zekere zin is Breivik zelfs rationeler en intelligenter dan Wilders. Of in elk geval, zijn publieke uitingen zijn dat. Dat valt het meest op wanneer je hun beider internetfilms met elkaar vergelijkt. Fitna is weinig meer dan een aaneenschakeling van beelden van enge moslims. Het is pure populistische bangmakerij. De film van Breivik zit veel beter in elkaar. Hij biedt historisch perspectief, duiding, analyse en oplossingen. Die oplossingen zijn gewelddadig en daarmee verwerpelijk. Maar vanuit Breiviks perspectief niet. Hij analyseert de huidige situatie als een staat van oorlog en in een oorlog is geweld toegestaan en zelfs onvermijdelijk. En Wilders mag zich dan distantiëren van het gebruik van geweld, en terecht, het ongemakkelijke voor hem is dat hij in zijn publieke uitingen wel degelijk heeft bijgedragen aan het beeld dat de westerse wereld in oorlog is met de radicale islam.

Ik wil Breivik niet verdedigen. Hij is een misdadiger. Evenmin is het mijn intentie om Wilders de verantwoordelijkheid in de schoenen te schuiven van meervoudige moord. Maar evenzeer als de daders van de aanslag op de Twin Towers ons hebben gedwongen na te denken over de gevaren van de ideologie van radicale moslims, dwingt Breivik ons om na te denken over de gevaren van de ideologie van radicale anti-moslims. En daarom is het gevaarlijk om hem af te schilderen als een psychopaat, omdat dat ons ontslaat van de plicht om na te denken.

Ilja Leonard Pfeijffer