Internet na Anders Breivik. Wie zijn mening uit, moet privacy opgeven

Foto van Anders Breivik, opgenomen in zijn manifest

Online debatten ontaarden in de laagste vormen van communicatie, betoogt hoogleraar klassieke geschiedenis Ingvar Mæhle in de Noorse krant Dagbladet. Webfora weerspiegelen volgens hem niet de stem des volks, maar getormenteerde geesten als die van Anders Breivik, driftig concurrerend om het grootste gelijk.

Met die strijd der woorden is op zich niets mis, meent de professor. Maar hij heeft het idee dat redelijke mensen het voor gezien houden als ze geconfronteerd worden met haatretoriek.

Training in democratische discussie
In het oude Athene was dat anders, weet Mæhle. De burgers die wat te zeggen hadden, en daartoe geprivilegieerd waren, klommen op het podium en schreeuwden de menigte toe. “Die vrijheid van meningsuiting was gekoppeld aan de vrijheid van verantwoordelijkheid”, schrijft hij. Een verantwoordelijkheid die nu verdrinkt in het anonieme internetmoeras, waar iedereen zich verschuilt achter een pseudoniem. Breivik was volgens hem slechts een “kikker” in dat moeras, die bevestiging van zijn gedachtespinsels vond in extreme reacties van anderen.

Mæhle gaat niet zo ver dat hij internetdiscussies wil afschaffen. Integendeel, want het kan volgens hem juist heel nuttig zijn. Maar dan moet het afgelopen zijn met die fictieve identiteiten. Hij gelooft dat webfora dan zelfs aan de basis kunnen staan van directe democratie, zoals die in Zwitserland al lange tijd beoefend wordt. Maar voordat het politieke internetdebat volksstemmingen in kan leiden, moeten de Noren volgens hem wel getraind worden in het voeren van democratische discussies.

Met zelfcensuur is niets mis
De website van Dagbladet, één van de best bezochte van Noorwegen, heeft hier volgens Mæhle een verantwoordelijkheid in. De internetredactie zou ervoor moeten zorgen dat de fora gespeend blijven van intimidatie, racisme en andere vuiligheid. De voorwaarde om onder eigen naam te reageren zou volgens hem al veel helpen. Burgers zullen dan net als in het Athene van 2.500 jaar geleden verantwoordelijkheid voor hun woorden nemen. Dat er dan ook zelfcensuur gepleegd wordt, juicht Mæhle toe. “Het is een grote misvatting dat privacy en vrijheid van meningsuiting hand in hand gaan”, argumenteert hij.

De ironie wil dat terrorist Anders Breivik de redactie van Dagbladet juist bekritiseerde vanwege strenge internetcensuur. In zijn manifest citeert hij Esten Sæther, de online uitgever van de krant. “Het is geen mensenrecht om gehoord te worden”, zo motiveerde zij het moderatiebeleid. En getuige de verwijzingen in het manifest voelde Breivik zich ook meer thuis in de donkere hoekjes van het internet dan op de webfora van de reguliere media. Mæhle geeft in zijn stuk aan het geen probleem te vinden als de ‘Breiviks’ van deze wereld naar de uithoeken van het web verbannen worden. Het gaat hem erom dat het publieke debat niet vervuild wordt door extremisten.

Meer beschaving in plaats van meer democratie
Knut Olav Åmås, opinieredacteur van Noorwegens grootste krant Aftenposten, heeft de oproep van premier Jens Stoltenberg voor ‘meer democratie’ opgevat als een pleidooi voor ‘meer debat’. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, schrijft hij. In zijn mailbox treft hij wekelijks vele opiniestukken aan die raken aan het gedachtegoed van Breivik. Maar hij plaatst ze zelden. De absolute grens is aanzetten tot geweld. En ver voor die grens maakt de opinieredacteur een eigen afweging. Die zorgvuldige selectie schaadt de pluriformiteit van het debat, beseft hij.

Ook concurrent Aftenbladet voelt er weinig voor om krant en website open te stellen voor “duistere, ongefundeerde beschuldigingen”. Redacteur Torbjørn Kindingstad neigt er net als Åmås naar om nog beter op de toon van het debat te letten. Dat heeft gevolgen, erkent hij. “We zullen in de toekomst waarschijnlijk meer specifiek ideologische discussiefora zien, zonder redactionele controle.” Breivik had die sites dus al gevonden en kranten als Aftenposten en Aftenbladet de rug toegekeerd.

Meer democratie in de vorm van een pluriformer debat zit er dus niet in. De communis opinio van zowel Mæhle als de gevestigde media is dat het debat netter gevoerd moet worden. “Het vereist een bepaald minimum aan sociale intelligentie om te mogen deelnemen aan het publieke debat”, zoals een gewraakt citaat van Dagbladet in Breiviks manifest luidt.

Eerder in deze serie:
Breivik voelde zich gecensureerd. Zijn media verantwoordelijk voor zijn radicalisering?
Islamkritische bloggers, die Breivik citeerde, reageren op verdachtmakingen
Wie diagnosticeren we nu eigenlijk: Breivik of de samenleving?
‘Breivik is de duivelse karikatuur van een juiste visie’
Op internet wemelt het van de ‘Breiviks’. Profeet Wilders moet geweldsretoriek uitleggen
Als Breivik nihilist was, zou zijn aanslag minder impact hebben
Wie de islam verantwoordelijk houdt voor terrorisme, ziet Breivik voortaan in de spiegel
Nationalisme verdient erkenning, maar wakker het niet te veel aan
Medisch beroepsgeheim had gebroken kunnen worden als Tristan daad had aangekondigd

Motief Tristan: God straffen door mensen pijn te doen
Kunnen zelfontbranders als Tristan nog iemand in vertrouwen nemen?
Google zoekt mogelijkheden om radicalisering te bestrijden

Het intellect ligt aan de basis van het grofste geweld

‘Dreigers moorden niet en moordenaars dreigen niet’

Jawel, ook in u schuilt een terrorist

FBI jaagt op zonderlingen als Jared Loughner
Osama bin Laden is dood, nu het ‘Bin Ladisme’ nog
Onderzoek: complotdenker zou het liefst zelf samenzweren

Het Kill Team is angstaanjagend normaal

Loughner mogelijk geïnspireerd door bekende grammaticagek

Dwing ontspoorde student tot psychotherapie