Geen visa voor Russische cipiers

Moordenaars hebben weinig te duchten van de Russische justitiële macht, zolang Moskou er geen last van heeft. De moordenaars van journaliste Anna Politkovskaja (2006) en mensenrechtenactiviste Natalja Estemirova (2009) lopen nog vrij rond. De ‘bestellers’ van deze moorden, de opdrachtgevers, hebben nog minder te vrezen.

Maar na de dood van de advocaat Sergej Magnitskij in 2009 is er iets aan het veranderen. Magnitskij, jurist bij het Amerikaanse beleggingsfonds Hermitage Capital Management, was belastingfraude op het spoor gekomen waarbij ook staatsfunctionarissen waren betrokken. Hij werd niet bedankt maar gearresteerd door diezelfde staatsautoriteiten.

In de gevangenis, dat wil zeggen in handen van de officiële overheid, stierf Magnitskij vervolgens door moedwillige verwaarlozing of zelfs mishandeling. President Medvedev liet onderzoek doen. Maar tot nu toe zijn er slechts lagere ambtenaren en een enkele hogere functionaris disciplinair (niet strafrechtelijk) gestraft.

De baas van het Hermitagefonds, dat ooit belegde in energiebedrijf Gazprom en nu ‘staatsgevaarlijk’ is, voert daar met succes campagne tegen. De Amerikaanse Senaat, het Europarlement en ook de Tweede Kamer willen dat 60 ambtenaren, die bij deze mogelijke staatsmoord zouden zijn betrokken, geen visa meer krijgen.

De regering van president Obama is daartoe deze week overgegaan. Tientallen Russische functionarissen mogen de VS niet meer in. Dat is een ongekend besluit, zeker gelet op het feit dat Obama streeft naar een ‘reset’ met Rusland. Toch is Moskou onzeker. Na twee dagen heeft een lagere ambtenaar laten weten dat het met gelijke munt terugslaat. Maar echte contrasancties, zoals niet meer meedoen aan embargo’s tegen Noord-Korea, Iran en Libië of het sluiten van het luchtruim voor transportvluchten op Afghanistan, zijn nog niet aan de orde.

President Medvedev en premier Poetin zwijgen nog. Ze zitten klem. Medvedev heeft een halve poging gedaan de waarheid op te helderen met een staatsonderzoek dat uitwees dat de penitentiaire autoriteiten Magnitskij bewust medische zorg hebben onthouden. Maar hij wil, met het oog op de presidentsverkiezingen, niet verder gaan. Poetin, de man achter de Winterspelen van 2014 en het WK voetbal van 2018, wil vrijere visumregels om de gastheer te kunnen uithangen. Zeker als hij zich toch kandidaat wil stellen voor het presidentschap volgend jaar.

Dit illustreert dat het zin heeft pressie uit te oefenen. De Nederlandse regering, die zich laat voorstaan op haar speciale aardgasbanden met Rusland en geen bezwaar heeft tegen een rol van Gazprom op de Nederlandse markt, zou een voorbeeld aan de Amerikaanse kunnen nemen.