Europa loopt miljardenrisico door VS

De impasse in de VS over het schuldenplafond maakt beleggers nerveus. Ook Europa loopt het risico op forse verliezen.

Niemand weet precies wat er gebeurt als de machtigste economie de rekeningen niet betaalt. Grote kans dat het onaangenaam is.

De Amerikaanse president Obama wil dat er komende dinsdag een akkoord is over de verhoging van het schuldenplafond. De Amerikaanse staatsschuld mag nu maximaal 14.295 miljard dollar bedragen. Die limiet dreigt overschreden te worden. Republikeinen en Democraten onderhandelen al maanden over het verhogen van het plafond. Tot nu toe heeft dat wél politiek spektakel, maar géén akkoord opgeleverd. Nu de deadline dichterbij komt, groeit de angst dat een politiek impasse in de VS de wereldeconomie richting een nieuwe crisis duwt.

Het Internationaal Monetair Fonds waarschuwt al een half jaar voorzichtig dat de Amerikaanse schuldenlast op langere termijn onhoudbaar is. De afgelopen dagen schroefde Christine Lagarde, die deze maand aantrad als directeur bij het IMF, de kritiek op. Amerikaanse politici moeten „moed” tonen, net als hun Europa’s collega’s. In Brussel kwamen de leiders van de eurozone tot een akkoord over nieuwe steun voor Griekenland. Volgens Lagarde zijn de gevolgen groot als Amerika inderdaad niet meer de rekeningen kan betalen. „Dat zou een zeer, zeer, zeer serieuze gebeurtenis zijn, niet alleen voor de economie van de VS, maar voor de totale wereldeconomie”, zegt Lagarde.

De meeste economen en analisten denken dat het Congres te elfder ure een compromis zal bereiken over het schuldenplafond. Dat betekent niet dat Amerika meteen uit de problemen is. De mogelijkheid bestaat dat kredietbeoordelaars Amerika de hoogste beoordeling van AAA afnemen, ook als het Congres tot een akkoord komt. Standard & Poor’s heeft gehint dat niet alleen het schuldenplafond verhoogd moet worden, maar dat er aanzienlijke bezuinigingen afgesproken moeten worden. S&P-topman John Chambers zei gisteren dat een bezuinigingspakket van 4.000 miljard dollar waarschijnlijk overtuigend genoeg is om de AAA-rating ongemoeid te laten.

Financiële markten beginnen ook zenuwachtig te worden. Het is een verwarrende situatie voor handelaren. Economische crises zijn ze wel gewend. Als de Spaanse huizenmarkt niet overspannen is, dan staat de Chinese wel op springen. Onverwachte economische schokken kunnen ze ook wel verwerken. Handelaren hebben zeker spannende tijden beleefd na de aardbeving in Japan of de revoltes in de Arabische wereld. Maar ze wisten wel wat ze te doen stond: vlucht in kwaliteit. Zoek beleggingen op waarvan je zeker bent dat ze hun waarde behouden. Het probleem is dat in deze crisis juist het vertrouwen in Amerikaanse staatsleningen wankelt, van oudsher de allerveiligste vluchthaven.

Vooral staatsleningen met een korte looptijd (bills) worden massaal verkocht, waardoor de waarde daalt en de rente stijgt. Dat is belangrijk omdat banken deze papieren gebruiken als onderpand voor leningen aan elkaar. Banken lenen constant aan elkaar uit om overschotten weg te zetten of tijdelijke tekorten snel aan te zuiveren. Het onderpand fungeert eigenlijk als smeerolie van het bancaire leensysteem. Het wordt nu duurder voor banken om snel aan elkaar te lenen. Het is nog lang niet zo ver, maar dit kan een zorgelijk signaal zijn. Als de politiek impasse voortduurt, de angst verder oploopt en de kosten nog verder stijgen, kan een nieuwe kredietcrisis dreigen.

Langlopende obligaties behouden tot nu toe hun waarde. Toch zullen Europese bankiers even gekeken hebben hoeveel risico ze lopen op de VS. Als de Amerikaanse schuldencrisis ertoe leidt dat de dollar fors in waarde daalt, zullen de staatsobligaties in waarde dalen. IMF-directeur Lagarde waarschuwde deze week ook voor de gevolgen van een kelderende dollar. Grote bezitters van Amerikaanse schuld, zoals China, Japan, maar dus ook banken in Europa, zien dan hun geld in rook opgaan.

Als kredietbeoordelaars de kredietwaardigheid van de VS inderdaad afwaarderen, kan dat een soortgelijk effect hebben. Er zal minder vraag zijn naar de opeens risicovollere obligaties, waardoor de waarde daalt en de obligatieportefeuilles van banken minder waard worden.

Forse bezuinigingen kunnen waarschijnlijk zo’n afwaardering afwenden. Maar het IMF waarschuwde ook voor de effecten van grootscheepse bezuinigingen. De Amerikaanse economie is nog lang niet hersteld van de vorige crisis. De werkloosheid blijft hoog en de groei laag. Als er te snel, te hard wordt gesneden, kan de Amerikaanse economie weer in recessie belanden.

Ook dat is slecht nieuws voor Europa en Nederland. Volgens het CBS exporteerde Nederland voor 17 miljard euro goederen naar de VS, ruim 20 procent meer dan in 2009. Daarmee is Amerika een van de belangrijkste bestemmingen voor Nederlandse bedrijven. Het economisch herstel in Nederland is voor een belangrijk deel gedreven door het aantrekken van wereldhandel. Een crisis in de VS wordt hier dus snel gevoeld.