Zorg en onderwijs: wie pakt 't liberale dividend?

Het kabinet wil meer kwaliteit in hoger onderwijs en ja hoor, de eerste universiteitsfusie dient zich aan. Leiden, Delft en Rotterdam werken aan een krachtenbundeling.

Schaalvergroting is een gebruikelijke reactie van managers op bedreigingen, al draaien zij zelf de argumentatie liever om. Fusies zijn juist de noodzakelijk basis om nieuwe kansen te grijpen. De bedreiging voor universiteiten zit ‘m in het aspiratieniveau van het VVD-CDA kabinet: meer waarde winnen voor minder geld (of een pietsie meer). De oplossing is arbeidsverdeling. Bedankt Adam Smith, liberaal icoon econoom.

Een vergelijkbaar proces van arbeidsverdeling forceert het kabinet in de ziekenhuiszorg. Niet iedereen moet vergelijkbare studies of zorg aanbieden, alleen succesvolle specialisatie zet Nederland op een hoger plan. Maar wie als ondernemende universiteit of ziekenhuis straks verkeerde keuzes maakt of de invoering verklunst, is tweederangs. Kost geld. En status.

Ook in de ziekenhuiszorg zet de schaalvergroting door, zie de vorige week aangekondigde fusie in Limburg van Atrium Medisch Centrum en Orbis.

Gezondheidszorg en hoger onderwijs worden primair via verplichte heffingen (zorgpremie) en belastingen betaald. Het zijn publieke diensten. Maar de ziekenhuizen en universiteiten zijn private organisaties. Vandaar de reflex tot schaalvergroting, waar Nederland (hogeschool Inholland) juist zijn bekomst van heeft.

In de zorg heeft minister Edith Schippers (VVD) vorige maand met de zorgverzekeraars en de ziekenhuizen een akkoord gesloten om de kostengroei te beteugelen. Een trendbreuk. Specialisatie staat centraal. Minder ziekenhuizen (nu bijna 100) blijven alles doen. De verzekeraars gaan dat regisseren. Zij kopen voor hun polishouders alleen daar zorg in waar de medisch specialisten goed geoefend zijn (minimaal aantal operaties).

In het hoger onderwijs wil staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) dat universiteiten en onderzoeksinstellingen een „scherper profiel” ontwikkelen. Minder onderwijs in de breedte, meer pieken. Een fusie, zoals van Leiden, Delft en Rotterdam, zorgt voor een bredere basis, meer studenten, meer geld, meer kans op het aantrekken van wetenschappelijk toppers en minder lokale concurrentie. Een vergelijkbare argumentatie hoor je bij fuserende ziekenhuizen.

Achter de specialisatiespurt gaan ook belangen van het bedrijfsleven schuil. Zijlstra’s ‘Strategische Agenda’ is mede ondertekend door economie-minister Maxime Verhagen (CDA). Zijn bedrijvenbeleid is ook onderwijs- en kennisbeleid. Idem in de zorg. Bedrijven profiteren van vitale werknemers. Maar zorg is ook een kostenpost: ondernemingen moeten de inkomensafhankelijke premies van werknemers vergoeden.

De hamvraag is: wie incasseert het dividend van de liberale arbeidsverdeling in de publieke sectoren? De samenleving? Het bedrijfsleven? Laat de student maar betalen, is het politieke credo. Zijn dividend is een betere opleiding en meer inkomen. De winnaar van straks, betaalt nu.

En in de gezondheidszorg? Je ziet het scenario: specialisten doen meer operaties, meer innovaties, duurdere geneesmiddelen, met betere uitkomsten voor meer ouderen. De patiënt krijgt het dividend. Betaalt hij ook? Of toch de solidaire samenleving? Minister Schippers gaat met specialisatie de kostenstijging te lijf, maar je kunt erop wachten tot de specialisatie zelf de nieuwe kostenstijging is.

Menno Tamminga