Zijn smurfen racistisch?

De smurfen zijn racistisch, antisemitisch en ‘de belichaming van een totalitaire utopie’, vindt de Franse socioloog Antoine Buéno.

De smurfen zijn racistisch. De wereld van de kleine blauwe stripkabouters is bovendien antisemitisch en seksistisch. Die beschuldigingen publiceerde de Parijse socioloog Antoine Buéno vorige maand in zijn boek Le Petit Livre Blue (Het kleine blauwe boek). De samenleving van de smurfen, die in een bos in hun paddestoelenhuisjes wonen, is volgens Buéno ‘de belichaming van een totalitaire utopie, gedrenkt in stalinisme en nazisme’.

Hij komt onder meer tot de volgende conclusies:

• De Grote Smurf is een autoritaire en paternalistische leider, type Stalin. Vandaar zijn communistisch rode muts en broek.

• Privébezit kennen de smurfen amper in hun samenleving: een verwijzing naar het communisme.

• De Smurfin, de enige vrouw in een mannen-smurfensamenleving (seksisme) voldoet aan de raszuivere, arische schoonheidsidealen van de nazi’s: ze is slank en heeft lang blond golvend haar.

• De tovenaar Gargamel, die de smurfen haat, is een kromneuzige, door goud geobsedeerde lelijke man: hij lijkt gemodelleerd naar de jood uit antisemitische karikaturen. En heet zijn kat niet Azrael?

Het racisme van de smurfen, aldus Buéno in een interview in The Wall Street Journal, blijkt uit het volgende: „Het eerste stripverhaal over de smurfen, ‘De Zwarte Smurfen’, draaide grotendeels om wat je als een racistische bedreiging kan zien. In dit album zijn de smurfen ziek. En als ze ziek zijn worden ze niet rood of paars of zo, ze worden zwart. En als ze zwart worden, verliezen ze al hun intelligentie. Ze worden volslagen idioot. Ze kunnen ook niet meer praten, ze kunnen alleen nog nyap nyap nyap uitbrengen.”

Dat van die zwarte smurfen klopt, en de Amerikaanse uitgever weigerde dan ook het album uit te geven; pas toen de zieke smurfen paars gekleurd werden, verscheen het album in de VS.

Strip- en filmfiguren kregen al eerder het verwijt racistische ideeën uit te dragen.

Kuifje, met name het album Kuifje in Afrika, zou racistisch zijn. In september dient in België op nieuwe een rechtszaak tegen de uitgevers: een Congolees wil dat het album van de Brusselse tekenaar Hergé (uit 1931, hertekend in 1975) uit de handel genomen wordt, omdat Kuifje Congolezen neerbuigend zou behandelen in het boek.

De film Avatar uit 2010 kreeg het verwijt racistisch te zijn, omdat uiteindelijk een witte man superieur is in het verhaal en de blauwe bosbewoners uit de 3D-film redt. Volgens regisseur James Cameron gaat de film juist over respect voor verschillende culturen. En de meeste fans waren boos over de beschuldigingen.

Fans van de smurfen in Frankrijk hebben furieus gereageerd op de beschuldigingen van Buéno. De zoon van Peyo, de schepper van de Smurfen, Thierry Culliford, noemde de kritiek van Buéno „grotesk en niet serieus te nemen” in de Vlaamse krant De Morgen.

Buéno heeft op de website van Le Nouvel Observateur gezegd dat zijn kritiek op de smurfensamenleving serieus is, maar ook met een korreltje zout genomen moet worden.

„Ik ben gek op de Smurfen”, schreef hij, „ Ik beschuldig Peyo niet van racisme. Maar ik geloof dat zijn werk een aantal stereotypen bevat die bij een bepaalde samenleving en tijdperk horen.”

De eerste smurfen werden door Peyo (Pierre Culliford, 1928-1992) getekend in 1958, voor het stripblad Robbedoes. Het idee voor de Franse naam van de blauwe kabouters, Les Schtroumpf, kreeg hij bij een ontbijt met medestriptekenaar Franquin (Guust Flater). Peyo, een eitje etend, kon niet op het woord zout komen, en vroeg: ‘Passe-moi le schtroumpf’: „Geef me de smurf even aan”. Franquin antwoordde: „Als je uitgesmurft bent, geef mij de smurf dan even terug.” De smurfentaal was geboren. Het Nederlandse woord voor Schtroumpf, smurf, werd ook de naam voor de Engelstalige kabouters, The Smurfs. Peyo ontwikkelde de smurfen met Robbedoes-hoofdredacteur Yvan Delporte langs de lijnen van Disneys zeven dwergen uit de tekenfilm Sneeuwwitje. Alle verschillende smurfen kregen één duidelijke, herkenbare karaktertrek: de Smulsmurf, de Moppersmurf, de Lolsmurf etc.

In de jaren zestig werden de strips van de smurfen steeds populairder, en er kwam een tekenfilm in de bioscoop in 1975. Vader Abraham had twee jaar later een wereldhit met zijn Smurfenlied. Het succes van de smurfenfilm in de Amerikaanse bioscoop was voor televisiestation NBC aanleiding om een tekenfilmreeks voor tv te bestellen bij de Hanna Barbera-studio’s. Die werden wereldwijd ook weer een succes. En nu gaat volgende week de computergeanimeerde 3D film The Smurfs van Sony in première, waarbij de smurfen vanuit hun dorpje in Central Park in New York terechtkomen.