Krijgsheren en drugsbazen floreren in wankel bestuurd Afghanistan

Na nieuwe moorden op bondgenoten van president Karzai, zien Westerse analisten Afghanistan snel afglijden naar burgeroorlog.

De laatste muziekhit van de Talibaan is net een week uit en gaat via mobieltjes en USB-sticks rond. Een jongen bezingt – zonder begeleiding van instrumenten, want die hebben de Talibaan verboden – deze keer een heel actueel thema: het aangekondigde vertrek van de Amerikanen uit Afghanistan. ‘De blauwe ogen’, zoals ze de Amerikanen noemen willen weg, gaat het. „Ze proberen uit elke hoek van Afghanistan weg te komen, blokkeer ze niet.”

Terwijl de Talibaan hun vertrek bezingen, is de sfeer rond het vertrek van de Amerikanen grimmig. De overdracht van de verantwoordelijkheid voor de veiligheid aan de Afghaanse autoriteiten, die een paar maanden geleden nog enthousiast werd aangekondigd, voltrok zich vorige week in stilte zonder dat de media er zelfs voor waren uitgenodigd. De data van de overdracht aan zeven gebieden werden geheim gehouden. Om redenen van veiligheid.

In sommige gebieden was er wel een ceremonie maar zijn de praktische gevolgen nihil, zoals in de rustige provincie Bamiyan. Hoewel het gezag is overgedragen aan de Afghanen hebben de ISAF-soldaten uit Nieuw-Zeeland bijgetekend voor nog twee jaar omdat er simpelweg niet genoeg Afghaanse soldaten zijn.

Candace Rondeaux van de International Crisis Group, een gezaghebbende denktank, maakt zich zorgen. „Wat telt is dat de Amerikanen hun vertrek inzetten zonder dat er een echt plan achter zit.” Terwijl inderhaast voor een miljard dollar per maand een politieapparaat en soldatenkorps getraind wordt in de hoop dat ze het snel zelf kunnen, wordt het grootste probleem van een zwakke overheid niet aangepakt. „Een corrupt, rechteloos en roofzuchtig bestuur vormt de motor achter het Afghaanse conflict.”

Vertrekken uit Afghanistan is niet zonder risico’s. De vroegere minister van Buitenlandse Zaken van de Talibaan Wakil Ahmed Mutawakil stelde eens dat buitenlanders heel gemakkelijk Afghanistan weten binnen te vallen, maar daarna „verstrikt raken in het moeras”.

Hoewel er minder slachtoffers aan NAVO-kant vallen, is volgens de Verenigde Naties het aantal burgerslachtoffers dit jaar nog nooit zo hoog geweest. Bovendien kampt het land met een financiële crisis: na een fraude ter hoogte van 900 miljoen dollar bij de Kabul Bank dreigt ook de andere grote bank, de Azizi-bank, te bezwijken onder corruptie en wanbestuur. En dan is er nog het parlement, dat bijna een jaar na de verkiezingen nog steeds niet is geïnstalleerd, net als het nieuwe kabinet van president Hamid Karzai.

De twee belangrijkste steunpilaren van Karzai in het zuiden werden kort na elkaar vermoord. In Kandahar werd zijn half-broer Ahmed Wali, de koning van Kandahar, zoals ze hem noemen, doodgeschoten door een bevriende lijfwacht. Zijn beste vriend en Karzai’s godfather Jan Mohammed Khan werd deze maand omgebracht door schutters. En alsof het nog niet genoeg was, werd gisteren de burgemeester van Kandahar vermoord, eveneens een nauwe bondgenoot.

De moorden hebben niet alleen de bondgenoten van Karzai uitgedund, ze brengen ook nog eens in beeld dat Afghanistan vooral wordt bestuurd door krijgsheren en drugsbazen. Ahmed Wali Karzai pakte ondernemers hun bedrijven af als ze te succesvol werden, hield nagenoeg alle ISAF-contracten voor opbouwprojecten voor zichzelf, schakelde rivalen uit door tegen de NAVO-troepen te zeggen dat ze tot de Talibaan behoorden, en bestierde de drugsmarkt.

De andere vermoorde Karzai-aanhanger, Jan Mohammed Khan, had een reputatie. Hij was populair en zijn gastenruimte zat altijd vol, zei zijn secretaris in tranen in het kapot geschoten huis in Kabul waar Jan Mohammed vorige week werd gedood. Hij zei er niet bij dat je als arme Afghaan uit Uruzgan allang niet meer hoefde te rekenen op de Afghaanse overheid en dus bent aangewezen op de gunsten van een machtige krijgsheer als hij.

De moorden laten zien hoezeer de situatie in Afghanistan verslechterd is, en hoezeer het is versplinterd, concludeert Aziz Rafiye van het Afghan Civil Society Forum. „Vraag je maar eens af wie deze mannen hebben vermoord”, zegt hij. Hij somt vervolgens een lange lijst op van potentiële daders, en die bestaat niet alleen uit Talibaan. Zelf verdenkt hij de ‘drugsmaffia’.

Volgens Candace Rondeaux is het vandaag de dag onmogelijk uit te zoeken wie de vijand is van wie.

Aziz Rafiye vreest dat Hamid Karzai onder het mom van verzoening met de Talibaan de ene naar de andere krijgsheer binnenhaalt om aan de macht te blijven. Volgens Rafiye besteden de VS niet voldoende aandacht aan begeleiding van de Verendigde Staten. „Ze willen snel weg en zijn blij met elke deal”, meent hij. Aziz vreest voor de positie van de vrouw. En voor het verergeren van de wetteloosheid.

Volgens Rondeaux, die in Kabul gevestigd is, zal het niet komen tot een politieke oplossing. Ook al zijn de ‘blauwe ogen’ nog niet weg, volgens de expert uit de VS is een burgeroorlog waarschijnlijker.

Zij is niet gerustgesteld door de Amerikaanse ambassadeur Ryan Crocker die woensdag voorspelde dat het niet tot een burgeroorlog zal komen. Rondeaux noemt het uitbreken van een burgeroorlog onvermijdelijk. „Die zal bloediger worden dan ooit tevoren”, is haar overtuiging. „Er zijn meer wapens en er is door tien jaar NAVO veel meer geld in het land. Dit in combinatie met een zwakke overheid, zal catastrofale gevolgen hebben voor Afghanistan.”