'Gianni is een Italiaanse alleman'

Veel mannen voelen zich een beetje aangevallen door zijn nieuwe film, zegt Gianni di Gregorio. „Oudere Italianen zitten bij elkaar het leven te bespreken, maar vergeten het te leven. Dat is ook mijn nachtmerrie.”

Gianni di Gregorio is een hoffelijke man. Het woord lijkt wel voor hem uitgevonden. Hij begroet de interviewster met een handkus en schenkt koffie in. Zijn neus botst tegen haar hand en er blijft een druppel aan het kopje hangen. Want schrijver/regisseur/acteur Gianni di Gregorio (Rome, 1949) is ook een onhandige man. Dat charmante gestuntel wekt verwarring. Speelt hij of is hij het echt? Want Gianni di Gregorio is net als Gianni, het personage dat hij bedacht voor twee films waar hij op latere leeftijd als filmmaker mee debuteerde: Pranzo di ferragosto (2008) en nu Gianni e le donne (2011), die gaan over een oudere man voor wie het leven net een maatje te groot lijkt. In Pranzo di ferragosto zit hij als thuiswonende vrijgezel onverwacht voor de zomer met zijn hoogbejaarde moeder en haar kakelende vriendinnen opgescheept. In Gianni e le donne blijkt hij plotseling getrouwd en ontdekt hij dat de vrouwen niet meer naar hem kijken. Semi-autobiografische verhalen. Di Gregorio is de eerste om het toe te geven: „Ook ik maakte me daar zorgen over. Daar zit veel melancholie en tragikomedie in.”

Het bleken onverwachte hits in thuisland Italië, waar hij pas na het succes van de mede door hem geschreven maffiafilm Gomorra (2008) de kans kreeg om zijn scenario over een man op leeftijd te verfilmen. Want Italiaanse mannen worden nu eenmaal niet ouder. Maar ook in het festivalcircuit en de Europese filmtheaters bleken zijn films aan te slaan.

Waarom keert Gianni terug als Gianni maar toch niet helemaal als Gianni?

„Het was niet mijn bedoeling om een vervolgfilm te maken op Pranzo di ferragosto. Maar Gianni is Gianni, een onvermijdelijk karakter. Dus wat ik ook schreef, hij kroop altijd tussen de regels naar binnen. Hij heeft een eigen wil. Toen besloot ik dat Gianni maar gewoon Gianni moest blijven, ook al is de situatie in deze film anders.”

Komt dat ook doordat Gianni zo sterk op uw eigen leven is gebaseerd?

„Pranzo di ferragosto gaat over een oudere man die nog steeds bij zijn moeder woont. Zelf heb ik ook lange tijd bij mijn moeder gewoond, een karakteristieke dominante mediterrane vrouw. Precies zoals in beide films. Ze riep me, ze belde me, ze droeg me voortdurend op allerlei klusjes voor haar te doen. Ik zat echt onder de plak. In Gianni e le donne wilde ik de moeder aanvankelijk helemaal geen rol geven, maar Italiaanse vrouwen zijn zo overheersend dat ze zich, zelfs als je ze alleen maar voor een film bedenkt, toch weer op de voorgrond weten te dringen. Beide films zijn in mijn eigen appartement in Rome opgenomen. En in Gianni e le donne speelt mijn eigen dochter nu Gianni’s dochter. En ja, mijn dochter heeft ook een vriend over wie ze haar twijfels heeft, maar het lukt haar maar niet om hem te verlaten. Dus het enige wat ik haar hoefde te vragen voor de film was: vertel gewoon wat je iedere ochtend bij het ontbijt aan mij vertelt, dan komt het wel goed. Speel gewoon die rol. En de hond is onze hond.

„Weet je dat ik eigenlijk helemaal niet van plan was om zelf de hoofdrol te spelen? Als acteur ben ik veel te verlegen. Maar Matteo Garrone, de regisseur van Gomorra, die Pranzo di ferragosto mede heeft geproduceerd en gefinancierd kwam met het idee, en het heeft goed uitgepakt. Dus ja, je kunt wel zeggen dat mijn films autobiografisch zijn. Helaas. Maar ook weer niet. En dat Gianni hetzelfde personage is. Maar ook weer niet. Ik zeg het liefst dat Gianni steeds dezelfde figuur is, maar dan vanuit verschillende perspectieven. Zo kan hij in de ene film vrijgezel zijn, en in de andere getrouwd. Het gaat om zijn wezen.”

En wie is Gianni dan?

„Gianni is een Italiaanse alleman. De Italiaanse man is veel gevoeliger dan hij normaal wordt afgebeeld. We kennen allemaal het beeld van de macho en de latin lover, maar dat zijn allemaal superlatieven. Vooral de jongere generatie is veel sensibeler en fragieler. Ook het beeld van de bezitterige moeder is aan het veranderen. Mede door de emancipatie hebben vrouwen een bepaalde vitaliteit die ik niet bij mannen merk: ze hebben lol in het leven, voeren de regie over hun eigen bestaan. Zelfs de oudere generatie vrouwen is daardoor veranderd. Terwijl hun mannen zijn achtergebleven. Ze zitten aan de bar en doen niets.

„Het beeld van die mannen op dat pleintje is het schrikbeeld van de oudere Italiaanse man: ze zitten maar bij elkaar het leven te bespreken, maar vergeten het te leven. Dat is ook mijn nachtmerrie. Vaak vraag ik me af of ik niet ook al zo ben geworden. Of ik niet andere keuzes had moeten maken.”

Er komen de laatste jaren meer films uit Italië over de Italiaanse man in crisis. Is dat ook in Italië een trend, of worden juist die films door het buitenland aangekocht?

„Deze film zijn ook in Italië een succes, maar dan vooral bij vrouwen. Veel mannen voelen zich er toch een beetje door aangevallen. Die kunnen het idee van de viriele macho nog niet loslaten. Maar het is net als bij Gianni: op een gegeven moment moet je accepteren dat de tijden veranderen, dat een beeld verouderd raakt, dat je zelf ouder wordt. Maar de liefde blijft ook als je ouder wordt hetzelfde, even verwarrend en onmogelijk, al is het niet meer een tijd van lust en verovering, maar een tijd van platonische liefde en bewondering. Er zijn zoveel tussenvormen. Iemand kan altijd verliefd worden. En moet ook altijd verliefd worden. Maar de liefde moet ook volwassen worden en meegaan met zijn tijd. Dat leert Gianni ons.”