Drentse blues als opera

Zaterdag gaat in Drenthe, het Louisiana van Nederland, de Drentse Bluesopera in première. De Drentse bluesheld Harry Muskee, van Cuby and the Blizzards, zou meedoen, maar de duivel vervangt hem.

‘Ellende en rottigheid zijn een goudmijn”, zegt bluesmuzikant en blueslegende Harry ‘Cuby’ Muskee, leadzanger van Cuby and the Blizzards, Nederlands legendarische muziekgroep. „Een goudmijn voor de blues, alle blues komt voort uit de bodem van de put. Als je je niet op de bodem van de put bevindt, dan kun je de blues niet zingen.”

Het was een geweldig idee de rebelse Harry Muskee (70) een rol van wijze man te geven in de Drentse Bluesopera, geschreven en geregisseerd door Tom de Ket en uitgevoerd door het theatergezelschap Peer Group, ook afkomstig uit Drenthe. Op een open weiland vlakbij Gieten, waar zelfs geen struik of boom de wind of regen tegenhoudt, speelt de opera zich af, met als achtergrond de skyline van het dorp met kerktoren en molenwiek die boven de bomen uitkomen. De jonge boer Bennie weigert een grootschalig agrariër te worden. Hij wordt verliefd op het mooiste meisje van het dorp, Jenny. Met ferme hand offert zij de boerderij van haar vader op aan het welnessresort De Hunzehof, waar rijke senioren uit het westen zich kunnen overgeven aan genoegens als veenbaden, zwerfkei-therapie en andere vormen van nutteloze ‘happinez’. Jenny verleidt Bennie, want ze heeft een stuk van zijn grond plus zijn authentieke Saksische boerderij nodig. In een opwelling van liefde tekent Bennie het contract, en tekent hiermee zijn ondergang. Jenny gaat er met een ander vandoor, Bennie heeft alles verloren.

Dan volgt de apotheose: gezeten op een reusachtige fauteuil, bevestigd op de motorkap van een Amerikaanse limousine, rijdt Harry Muskee het boerenland op. Hij spreekt Bennie geruststellend toe: „Je zit op een goudmijn. De blues is gestolde pijn. Gesmolten verdriet gevangen in twaalf maten. Over een tijdje vallen de woorden uit de lucht als regen op dit land. Geluk is overgewaardeerd. Lifestyle geneuzel, glossy happinezpraat. Van blije mensen krijg ik jeuk. Lijden is de kunst.”

Vier eminente muzikanten spelen live Cuby-songs als Window of My Eyes en Appleknockers Flophouse. De spirit van Muskee en de Blizzards jaagt door de opera met muzikanten als Cuby’s vaste gitarist Erwin Java, drummer Fokke de Jong van Normaal, basgitarist Guus Strijbosch en componist en pianist Remko Wind. Hun bandstand vormt het kloppende blueshart van de voorstelling. Toneelspelers Steyn de Leeuwe als Bennie en Annemaaike Bakker als Jenny zijn net een Drentse Romeo en Julia: ze vertolken verliefdheid, passie en tragiek. Ze schreeuwen de rauwe liedteksten uit over het weiland.

Ik spreek Harry Muskee in het C+B Museum in Grolloo, dat vorige maand is geopend. Het is gevestigd in de boerderij waar Muskee in de jaren zestig en zeventig woonde, waar hij met de Blizzards van het eerste uur lp’s opnam, waaronder de beste Nederlandse bluesplaat Groeten uit Grollo (1967). Helaas is er een schaduw over de Bluesopera gevallen: om gezondheidsredenen kan Harry Muskee niet als de gedroomde apotheose optreden. Het lopen gaat hem moeizaam af, hij is zojuist ontslagen uit het ziekenhuis. Hij zou, zoals dat heet, een ‘cameo’ verzorgen, een acteur die zichzelf speelt. De woorden die hij als gelouterd man zou richten tot Bennie worden nu uitgesproken door het personage van de duivel zelf, die ook de nachtmerries van de jonge boer veroorzaakt. De combinatie van duivel en wijsheid behoort helemaal tot het genre van de blues, ‘that devil’s music’ zoals een van de grote blueszangers, Robert Johnson, het eens noemde.

Muskees gedwongen afwezigheid is een teleurstelling, niet alleen voor hemzelf, ook voor de vele fans die hem live wilden zien. Regisseur De Ket heeft veelvuldig met Muskee gesproken over de sfeer en de geest van de opera. De Ket: „Ik kom uit Assen, net als Harry Muskee. Het Drenthe van nu is een keurig aangeharkte provincie, waar de landbouw verdwijnt ten gunste van het bejaardentoerisme en de seniorenhuisvesting. Waar vroeger nog ruig land was, lopen nu fietspaden. Boeren krijgen subsidie om authentieke houten hekken te plaatsen waar nog geen tien jaar geleden lelijke ijzeren werden neergezet. De angst dat Drenthe als ‘Green Port’, zoals Den Haag de provincie bestempelt, ondergaat aan vermaakscultuur en wellness is bij agrariërs groot.

„Wij kennen Drenthe nog als een betrekkelijk ruige, arme streek. Harry heeft altijd een parallel getrokken tussen de slaven op de plantages van Louisiana, waar de blues zijn oorsprong vond, en de veenarbeiders in het arme zuidoosten van Drenthe. De arbeiders leefden altijd in schuld, want het geld dat ze verdienden verbrasten ze meteen aan de jenever. En het was de baas die die jenever verhandelde. Zo kwamen ze nooit uit de vicieuze cirkel. Ook Bennie uit de Drentse Bluesopera krijgt een zwaar lot te verduren: de nieuwe tijd dringt zich op met wellness en quasi-creatief koken. Hij verzet zich ertegen. Het klopt niet met zijn idee van het oude en oorspronkelijke boerenland, waarmee hij zich verbonden voelt. Het is feitelijk een coming of age-verhaal, de loutering van een jongeman. In tekst, regie en liedteksten hebben we ook de jeugdige opstandigheid willen uitdrukken die de vroege Cuby and the Blizzards zo eigen was.”

De Ket en zijn groep schuwen het grote gebaar niet: tractoren, combines, vlammenwerpers, verlichte hooiharkers, waterspuwers en een schijnwerper die de verre kerktoren van Gieten in felle gloed zet, tuigen de opera op, afgezien natuurlijk van de bluesklanken die over het weideveld komen aangolven.

Het is zoals Harry Muskee zelf zegt, terwijl hij in het museum de witte piano aanwijst waarop Herman Brood nog speelde, in de deel waar de Blizzard-musici hun sessies hielden: „De mythe van de blues is een man met een gitaar die wat te vertellen heeft. Ik word geacht nu een wijze man te zijn die de jongere generatie de Drentse spirit doorgeeft.”

Drentse Bluesopera door Peer Group. Liedteksten: Egbert Meyers. Composities: Remko Wind. Première 30 juli. T/m 21 aug. Inl: dedrentsebluesopera.nl. C+B Museum, Grolloo. cubymuseumgrolloo.nl