Amy Winehouse leed aan beroepsziekte

Amy Winehouse en Jim Morrison waren slachtoffer van het artist deterioration syndrome. Begeleid artiesten beter, vindt Leo Elders. En neem een voorbeeld aan André Rieu.

Amy Winehouse is vroegtijdig bezweken aan een beroepsziekte. Meer aandacht voor behandeling en begeleiding van deze aandoening had een fatale afloop kunnen voorkomen.

Helaas is zij niet de enige. Zo liep ik onlangs in Parijs op het oude kerkhof Père-Lachaise. Ik zocht naar het graf van een ander bekend popidool, Jim Morrison, die in 1971 overleed. Mijn kinderen begrepen niet waarom ik daar zoveel belangstelling voor had. Maar ook deze legende was slachtoffer van dezelfde beroepsziekte, die generaties overstijgt.

De beroepsziekte waaraan de genoemde artiesten overleden heb ik artist deterioration syndrome genoemd. Een goede Nederlandse vertaling is er niet. Deterioration betekent verslechtering, verloedering, degeneratie, verlies van waarden en normen. Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar dit fenomeen. Een verzuim dat vraagt om aandacht gezien de enorme gevolgen.

Volgens de Arbeidsomstandighedenwet is een beroepsziekte een ziekte of aandoening als gevolg van een belasting die in overwegende mate door arbeid- of arbeidsomstandigheden heeft plaatsgevonden. Een beroepsziekte moet verder voldoen aan vier criteria: 1. Er is sprake van gezondheidsschade, 2. Er is een relatie met arbeid, 3. De oorzaak die heeft geleid tot de ziekte, kan worden vastgesteld, 4. Andere mogelijke verklaringen zijn uitgesloten.

Ten eerste de gezondheidsschade: die is overduidelijk als de dood kan worden vastgesteld. Hoe ligt dan de relatie met arbeid? Topartiesten hebben een zeer onregelmatig leven, zijn continu blootgesteld aan forse stresspieken en leven onder een enorme prestatiedruk. Hierdoor dreigt de verhouding tussen arbeid en rust en werk en privé uit balans te raken. Het resultaat is een verstoord dag- en nachtritme, slaaptekort en geestelijke en lichamelijke vermoeidheid. Het is continu living on the edge. Hierdoor dreigt lichamelijke en geestelijke uitputting. Maar the show must go on. Dus starten sommigen met het gebruik van medicijnen om kwaaltjes te verhelpen en op de been te blijven. Werken, medicijn- en soms drugsgebruik kunnen echter zo vervlochten raken dat een leven zonder niet meer mogelijk is.

Na de gewenning doet vervolgens de verslaving haar intrede. Er is steeds meer nodig om hetzelfde effect te bereiken. Uiteindelijk is werken niet meer mogelijk. De artiest moet gedwongen stoppen of opgenomen worden in een ontwenningskliniek. Na enige tijd wordt dan toch weer besloten tot een comeback. Het probleem is dat werk steeds boven gezondheid lijkt te worden gesteld. Men vraagt zich echter onvoldoende af of de artiest wel weer arbeidsgeschikt is voor zijn of haar werk. De eerder genoemde gezondheidsproblemen kunnen dan ook terugkeren, soms met fatale afloop.

Het derde criterium is het vaststellen van de oorzaak van het overlijden. We kunnen hier kort over zijn. Een overdosis medicijnen, alcohol en/of drugs is niet zelden de oorzaak. Bij Amy Winehouse zijn voldoende verhalen en vooral beelden beschikbaar die op treffende wijze de verslechtering van haar toestand visualiseren. Het wachten op het fatale moment leek nog slechts een kwestie van tijd.

Wat betreft criterium 4: er blijft natuurlijk altijd onzekerheid bestaan over andere factoren die van invloed kunnen zijn geweest op het overlijden of de gezondheidsschade. Mocht er geen direct causaal of oorzakelijk verband bestaan dan is er toch zeker sprake van een conditionele relatie, dus gebaseerd op arbeidsomstandigheden.

Wat is de moraal van dit verhaal? Het moet anders en beter. De begeleiding van artiesten moet in handen gegeven worden van hen die het werk en de werkbelasting kennen. Zo is er in Nederland een Nederlandse Vereniging voor Dans en Muziek Geneeskunde en bestaat er een Medisch Centrum voor Dansers en Musici in het Medisch Centrum Haaglanden in Den Haag.

Als goed voorbeeld van adequate zorg kan ik André Rieu noemen. Hij laat zichzelf en zijn orkest medisch begeleiden, ook op tournee. Een voorbeeld dat veel meer navolging verdient. Want alleen met een gezonde balans tussen lichaam en geest kan een artiest presteren en dat is van levensbelang.

Dr. Leo A.M. Elders is bedrijfsarts-klinisch arbeidsgeneeskundige, tevens uitvinder van de schouderbeschermer voor steigerbouwers van en de rsi-meter van pees- en zenuwaandoeningen in de onderarm.