Wilders' reactie is voer voor debat

PvdA en GroenLinks vinden dat Wilders met zijn „oorlogsretoriek” zorgt voor „woede” bij zijn aanhangers.

De eerste dagen hielden binnenlandse politici zich nog stil. Over de raakvlakken tussen het gedachtengoed van Anders Breivik en Geert Wilders barstte op internet meteen de discussie los, maar politici bleven afzijdig. Alleen D66-Kamerlid Boris van der Ham reageerde snel. ‘Guilt by association’ vond hij „een idiote reflex”.

Maar gistermiddag kwam de discussie los, na een persverklaring van de PVV-leider waarin hij de verantwoordelijkheid afwijst voor de daden van „een eenzame verknipte idioot die de vrijheidslievende anti-islamiseringsidealen op gewelddadige manier misbruikt, hoe graag sommigen dat ook zouden willen”. PvdA-leider Job Cohen verklaarde dat hij deze reactie onvoldoende vond. „Alleen maar zeggen dat deze man een psychopaat is, is te gemakkelijk. Politici moeten zich realiseren dat hun woorden er toe doen.” Hij riep Wilders op zijn woorden te matigen, omdat de woorden van politici grote invloed kunnen hebben.

Tofik Dibi van GroenLinks kwam gistermiddag ook in het geweer. Hij zegt dat er „een dure plicht rust op Geert Wilders”. Wanhopige Europese burgers die vinden dat de immigratie hun leven heeft afgepakt, kunnen volgens Dibi verkeerde conclusies uit „de oorlogsretoriek van Wilders” trekken. „En het is mijn plicht om te proberen de voedingsbodem voor geweld weg te nemen.” Wilders moet in de ogen van Dibi uitgebreider benoemen hoe hij zijn idealen met zijn anti-migratieagenda denkt te bereiken. „Tweets en een persbericht zijn daarvoor niet genoeg. Hij heeft de verantwoordelijkheid de woede te kanaliseren.” Dibi kondigt aan begin september, als de Kamer terugkomt van reces, een debat aan te vragen over xenofobie. Medeaanleiding voor Dibi is de oproep van eurocommissaris Cecilia Malmström dat Europese leiders zich meer openlijk moeten verzetten tegen xenofobe politieke groeperingen.

Wilders reageerde vanmorgen op Twitter op bekende toon: „Linksigen als Cohen en Dibi proberen nu politiek slaatje te slaan uit massamoord. Ranzig. PVV blijft zichzelf, inhoudelijk en ook voor wat betreft toon!!”

Dibi ziet de nieuwste tweet als een mislukte tegenaanval. „Hier komt hij niet mee weg. Een kat in het nauw maakt kennelijk dit soort sprongen.” Cohen wil na zijn uitspraken gisteren bij de NOS niet meer reageren. Net als Cohen beklemtoont Dibi dat Wilders geen verantwoordelijkheid draagt voor Breiviks daden, maar hij voegt daar wel aan toe dat dat een gebaar is dat de PVV zijn tegenstanders niet gunt; Dibi wijst daarbij op de uitspraak van Wilders dat D66-leider Pechtold en PvdA-minister Van der Laan „politieke handlangers” waren van Theo van Goghs moordenaar.

Het CDA betreurt dat partijen elkaar zo snel alweer in de haren vliegen, zegt Kamerlid Eddy van Hijum. „Politici moeten op hun woorden letten. Dat is wat wij permanent uitdragen, ook richting Wilders.” Door dat nu te doen, lijkt het er volgens hem op dat partijen verantwoordelijkheid voor de aanslagen bij Wilders proberen te leggen.

VVD’er Han ten Broeke vindt dat „elke politicus de verantwoordelijkheid heeft zich bewust te zijn van de wijdere effecten van zijn woorden”. Politici mogen elkaar daar op wijzen. Maar het is „bizar” dat Wilders daarmee op welke wijze dan ook ‘gelinkt’ kan worden aan Breivik. „Wilders is bij uitstek een man die altijd kiest voor het woord en het parlement.”

Zo leiden de aanslagen na een paar dagen tot een gepolariseerd binnenlands debat volgens bekende lijnen: oppositiepartijen staan tegenover Wilders, coalitiepartijen CDA en VVD houden het bij algemene principes en lijken zo een moeilijke discussie met Wilders uit de weg te gaan.