Westerse hulp bracht Afrika vooral bevolkingsexplosie

Land grabbing, zoals China en Brazilië doen, is juist heel goed voor Afrika, betoogt René van Slooten.

Sedert 1966 werk ik als adviseur bij de voedingsmiddelenindustrie in Afrika. Die jarenlange ervaring leidt tot de conclusie dat de westerse ontwikkelingshulp van de afgelopen halve eeuw is gebaseerd op verkeerde uitgangspunten en het ontkennen van de geschiedenis. Door die verkeerde opstelling keert Afrika zich steeds meer van ons af en zoekt zijn heil in het Oosten en bij Latijns-Amerika, in het bijzonder bij Brazilië.

Europa, dat voor zijn geschiedenis en ontwikkeling juist zo veel aan Afrika heeft te danken, krijgt daarvoor een hoge rekening gepresenteerd in de vorm van verlies aan invloed, blijvend hogere prijzen voor grondstoffen en groeiende politieke onrust in vrijwel geheel Afrika, met een toenemende vluchtelingenstroom als gevolg.

Waar ging het mis? Om te beginnen heeft het westerse ontwikkelingsbeleid sterk maar zeer eenzijdig ingezet op zaken als onderwijs, gezondheidszorg, schoon drinkwater, emancipatie en noodhulp. Hoe goedbedoeld ook, het leidde tot een bevolkingsexplosie, waardoor de bevolking van landen als Tunesië, Egypte, Ethiopië, Oeganda en Malawi de afgelopen 30 jaar verdubbelde tot verdrievoudigde. Daardoor nam de armoede alleen maar toe.

De werkelijke economische ontwikkeling van Afrika werd door het westen genegeerd en zelfs actief tegengewerkt via het landbouwbeleid van de Verenigde Staten en de Europese Unie, dat export vanuit Afrika blokkeerde en de lokale markten verziekte door het dumpen van overschotten of door het te langdurig geven van noodhulp (vaak een verkapte vorm van dumping). Het gevolg: een verpauperend platteland, een trek naar de steden – en miljoenen hectares verlaten en eroderende landbouwgronden in geheel Afrika. Deze braakliggende gronden worden nu gepacht of opgekocht door Saoedi Arabië, de Golfstaten, India, China, Korea en Brazilië. Ik beschouw dit als een goede zaak, want zij stappen in de leegte die Europa heeft doen ontstaan. Het zal ook de landbouw en het grondbeheer in Afrika ten goede komen, evenals de voedselvoorziening van de wereld als geheel.

Dat de VN, het IMF en de Wereldbank nu ineens bezorgd praten over land grabbing is een gotspe, want deze organisaties hebben actief meegewerkt aan de ontstane situatie. Ook de door het westen gedomineerde voedsel- en landbouworganisatie FAO heeft gedurende decennia alleen maar toegekeken hoe de landbouw in Afrika teloorging, waardoor deze organisatie zijn morele gezag en politieke invloed heeft verspeeld.

Ten tweede wil ik wijzen op het feit dat vrijwel heel Afrika jarenlang een letterlijk slagveld was van ‘onze’ ideologische Koude Oorlog, wat onberekenbare schade en leed heeft aangericht in landen als Algerije, Angola, Congo, Eritrea, Ethiopië, Mozambique, Namibië, Oeganda, Soedan en Tsjaad. Somalië is daardoor zelfs geheel te gronde gericht als reguliere staat.

De Koude Oorlog heeft in Afrika diepe materiële en geestelijke sporen nagelaten die nog lang niet zijn geheeld of verholpen, maar waarvoor nog nooit genoegdoening of schadevergoeding is betaald. Ook deze historische schuld zal nog vereffend moeten worden, vóórdat er sprake kan zijn van een normalisering van de relaties tussen zuid en noord (inclusief Rusland).

Ondanks de westerse fouten en kortzichtigheid gaat het inmiddels beter met Afrika, dankzij de strategische investeringen uit vrijwel alle andere delen van de wereld. Alleen in Nederland dringt dat besef moeizaam door, omdat de publieke media en de traditionele ontwikkelingsorganisaties hardnekkig een verkeerd beeld over Afrika blijven verspreiden, via oppervlakkige en stompzinnige televisieprogramma’s als ‘Hier slapen jullie’,‘Bestemming onbekend’ en ‘Babyboom’.

René van Slooten is adviseur voor de voedingsmiddelenindustrie. Hij bezocht veel Noord- en Sub-Sahara landen in Afrika.

Bevolking Afrika groeit veel sneller dan Europa