Wat het schuldenplafond doet met Amerika

Aanstaande dinsdag overschrijden de Verenigde Staten het zelf opgelegde schuldenplafond. De gevolgen kunnen desastreus zijn. Zolang een akkoord uitblijft, zal de regering van president Obama harde keuzes moeten maken: wel de rente betalen, niet de salarissen van militairen.

Wat president Obama het liefst voor zijn vijftigste verjaardag wil, volgende week donderdag? Een verhoging van het schuldenplafond. De onderhandelingen tussen Democraten en Republikeinen over het uitbreiden van de leenlimiet van de Amerikaanse overheid zitten muurvast. En de deadline komt in zicht: dinsdag, 2 augustus.

Zonder verhoging van het schuldenplafond – nu begrensd op 14,3 biljoen dollar, ofwel 14.300 miljard (ongeveer 10.000 miljard euro) – kan de Amerikaanse overheid geen geld meer lenen. De limiet is bereikt. Terwijl de rekeningen blijven binnenkomen.

Voor de uitkeringen van werklozen, ouderen en zieken bijvoorbeeld. En, nog belangrijker, voor de rente die de Verenigde Staten moeten betalen op de al bestaande schulden. Geld dat ze van onder andere China hebben geleend.

1 Komt de overheid tot stilstand als het schuldenplafond niet wordt verhoogd?

Nee, het gaat niet om een zogeheten government shutdown, zoals bijvoorbeeld in de staat Minnesota eerder deze maand. Daar werden ambtenaren naar huis gestuurd en gingen natuurparken dicht omdat politici het niet eens konden worden over de begroting. In zo’n geval worden alle overheidstaken stilgelegd, afgezien van de hoogstnoodzakelijke. In Washington dreigt dat niet. De nationale begroting heeft dit voorjaar al het stempel van goedkeuring gekregen van het Congres – zij het na veel geruzie.

Zonder verhoging van het schuldenplafond heeft de regering-Obama echter niet het geld om de uitgaven te doen die het Congres toen goedkeurde.

2 Wat zijn de consequenties dan wel?

In plaats van een traditionele shutdown is het aan Obama en zijn ministers om te kiezen waaraan ze het geld uitgeven dat ze nog binnenkrijgen (via belastingen bijvoorbeeld). Waarschijnlijk krijgt het aflossen van de rente op bestaande schulden prioriteit. Halverwege de maand moet zo’n 500 miljard dollar aan aflopende staatsobligaties opnieuw in de markt worden gezet. Een hogere rente zou dan desastreus zijn.

Verder zal de overheid waarschijnlijk de meeste uitkeringen nog wel betalen, al heeft Obama herhaaldelijk gezegd dat dit misschien niet kan. Mogelijke rekeningen die niet betaald zullen worden: salarissen van militairen, overheidscontracten met bedrijven, declaraties voor ziektekosten.

3 Obama heeft gewaarschuwd dat de economie instort als het schuldenplafond niet op tijd wordt verhoogd. Is dat echt zo?

De gevolgen kunnen ernstig zijn. Alles hangt af van de omvang van de kettingreactie die in gang wordt gezet als de overheid achterloopt op haar betalingsverplichtingen. In het ergste geval zeggen de kredietbeoordelaars dat de Amerikaanse overheid niet langer een betrouwbare partij is om geld aan te lenen. De VS zullen een hogere rente moeten bieden om beleggers nog te porren voor hun schuldpapier. Daardoor stijgt ook de rente die Amerikanen moeten betalen op creditcardschulden en hypotheek. Dan is een nieuwe financiële crisis mogelijk, terwijl de economie nog niet is hersteld van de vorige.

4 Hoe groot is de kans dat het schuldenplafond niet wordt verhoogd?

Niet heel groot. Ook veel Republikeinen vrezen de gevolgen als het schuldenplafond niet wordt verhoogd. Waarschijnlijk wordt op het laatste moment een wetsvoorstel aangenomen om de overheid net genoeg extra leencapaciteit te geven om de rekeningen te kunnen betalen. Obama heeft grotere ambities. Hij wil de overheidsfinanciën ingrijpend hervormen omdat het schuldenprobleem anders onvermijdelijk weer de kop opsteekt. Er wordt simpelweg meer geld uitgegeven dan er binnenkomt. Dat gaat niet langer.

5 Dus de kern van het probleem is eigenlijk niet het schuldenplafond?

De ruzie gaat over de maatregelen die aan de verhoging worden gekoppeld. Republikeinen willen alleen hun handtekening zetten onder een verhoging van de leenlimiet als Obama in ruil daarvoor instemt met forse bezuinigingen, in de orde van biljoenen. Obama vindt ook dat er gesneden moet worden in allerlei overheidsprogramma’s – tot woede van veel van zijn partijgenoten. Maar hij wil dat alleen als Republikeinen op hun beurt instemmen met meer belastingen. Onmogelijk, zeggen Republikeinen, want belastingverhogingen schaden de economie. Ook als ze alleen zouden opgaan voor miljonairs en multinationals, zoals Obama zegt.

6 Is het economische doemscenario dat Obama schetst misschien niet veel meer dan bangmakerij?

Dat zeggen Congresleden die geassocieerd zijn met de Tea Party en mordicus tegen belastingverhogingen zijn. Volgens de rechterflank van de Republikeinse partij gebeurt er helemaal niets als de deadline van 2 augustus wordt overschreden. De overheid heeft nog genoeg geld achter de hand om haar betalingsverplichtingen te voldoen. In deze visie zijn de waarschuwingen van Obama een politieke strategie. De invloed van de Tea Party-factie is onevenredig groot. De strategie is om elke belastingverhoging te weigeren. Ze buigen zelfs niet voor druk uit de eigen partij om een compromis te sluiten. Het kan dus gebeuren dat er niet voldoende stemmen zijn voor een verhoging van het schuldenplafond.

7 En die ingrijpende hervormingen waarvan Obama zegt dat ze nodig zijn?

Met minder dan een week te gaan tot 2 augustus wordt de kans op het gedroomde Grote Akkoord van Obama elke dag kleiner. In dit plan zou met bezuinigingen en belastingen de komende tien jaar 4.000 miljard dollar van de staatsschuld worden gehaald. Obama heeft gezegd dat hij zijn veto zal uitspreken over een beperkte verhoging van het schuldenplafond als Congresleden niet tegelijkertijd een traject afspreken om de overheidsfinanciën op orde te stellen.

8 Welke alternatieven circuleren er nu?

Van Republikeinse zijde zijn er meerdere voorstellen, die allemaal alleen bezuinigingen bevatten, geen extra belastingen. Het nieuwste plan komt van John Boehner, de hoogstgeplaatste Republikein in het Congres die vorige week de onderhandelingen met Obama over een gezamenlijk plan staakte. Boehner wilde zijn voorstel vandaag ter stemming brengen, maar het stuitte meteen op problemen.

Het begrotingsbureau van het Congres berekende dat zijn plan veel minder dan de 1.000 miljard bezuinigen opleverde die Boehner had gezegd.

Een ander alternatief komt van Democraat Harry Reid, de leider van de Senaat. Hij stelt bezuinigingen van 2.700 miljard dollar voor, zonder belastingverhogingen. De meeste besparingen moeten komen van defensie. Hij presenteert zijn plan als een compromis. Of de Republikeinen willen meewerken moet nog blijken.