Ex-partij van Breivik walgt

Breivik vond Fremskritts-partiet niet ver genoeg gaan.

De tweede partij van Noorwegen vreest nu dat zij juist te radicaal is.

De regerende sociaal-democratische Arbeiderspartij is door de fysieke aanval op haar jeugdorganisatie het directe slachtoffer van Anders Behring Breivik. Maar het is de populistische Fremskrittspartiet (Vooruitgangspartij) die zich politiek het meeste zorgen maakt. De tweede partij van het land (41 van de 169 zetels) hamert op belastingverlaging, restricties op immigratie, meer geld voor defensie, misdaadbestrijding en minder overheidsbemoeienis. Ze is door de gevestigde partijen altijd buiten de regering gehouden, maar wortelt stevig in de maatschappij.

In het partijbureau tegenover het parlement wringt men zich in bochten om elke relatie tussen de partij en de daden van Breivik, die van 2002 tot 2006 lid is geweest, te vermijden. „Ik schaam me en walg van het feit dat de man die van deze gruwelijkheden is beschuldigd eens lid was. Zijn overtuigingen staan haaks op onze normen”, zegt parlementslid en buitenlandwoordvoerder Morten Høglund, naar eigen zeggen getrouwd met een moslima. „Als de opvattingen van deze man in onze partij zouden leven, zou ik vandaag nog uit de partij stappen en zou de partij direct moeten worden opgeheven.”

Anders Behring Breivik was volgens een woordvoerder „een heel klein beetje meer dan een papieren lid”. Hij bekleedde een jaar een bestuursfunctie in een buurtafdeling van de jeugdorganisatie.

De terreurdaad zal de voor september geplande lokale verkiezingen beïnvloeden. Alle politieke partijen, zegt Høglund, hebben besloten de campagne uit te stellen en die ingetogen te voeren.

Immigratie zal voor de Vooruitgangspartij bij de verkiezingen nu eens „geen groot issue” zijn. De partij, die het volgens Høgland traditioneel sowieso niet zo goed doet bij lokale verkiezingen, richt zich dit keer op gezondheidszorg, onderwijs en ouderenzorg. „De roep om een harde immigratiepolitiek zal nu door de bevolking worden verworpen uit antipathie jegens de dader.” De Vooruitgangspartij, „een klassiek-liberale partij”, heeft zich overigens nooit uitgesproken voor een totale immigratiestop, zegt Høglund, maar wel voor beperkingen.

Dat retoriek tegen immigratie de voedingsbodem voor extreem geweld kan vormen, betwist de parlementariër. „De discussies die wij voeren geven geen aanleiding tot dit soort daden. Maar elke politicus heeft de verantwoordelijkheid om na te denken over mogelijk misbruik van zijn woorden.” De Vooruitgangspartij zegt niets gemeen te hebben met Geert Wilders’ PVV. „Ik ken Wilders niet”, zegt Høgland, „maar persoonlijk walg ik van wat hij zegt over de Koran. Geen politicus in Noorwegen zou ooit zoiets zeggen. Alle religies hebben een plaats in de maatschappij, maar sommige culturele aspecten, bijvoorbeeld de rol van de vrouw, verdienen serieuze aandacht. Wij hebben dat aan de orde gesteld.”

In de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa maakt de Vooruitgangspartij deel uit van het blok European Democrat Group. Daarin zijn partijen als de PVV maar ook de nationalistische Ware Finnen, de Zweden-Democraten en de Deense Volkspartij niet welkom. In die fractie treft zij verwanten als de Deense Linkse Partij (vergelijkbaar met de SP), de Britse Conservatieven, de Poolse Recht en Rechtvaardigheidspartij en en Verenigd Rusland van Poetin.

De Vooruitgangspartij begon in 1973 als anti-belastingpartij en is geleidelijk aan verrechtst. In de jaren 80 werd immigratie een steeds belangrijker onderwerp. Over immigratie zegt het partijprogramma dat „mensen die zich in Noorwegen vestigen niet automatisch gebruik moeten mogen maken van sociale voorzieningen, die ten laste komen van de Noorse belastingbetaler”. Vestiging brengt verplichtingen met zich mee en er is in Noorwegen geen plaats voor „religieus extremisme en intolerante culturele tradities”.

De Vooruitgangspartij is onvergelijkbaar met de PVV, zegt Harald Stanghelle, politiek commentator van de krant Aftenposten. „Politiek rechts is hier veel gematigder dan in Nederland. Er zijn kleine splintergroepjes die het Wilders-standpunt delen, naar die hebben geen invloed in het parlement. Breivik is uit de Vooruitgangspartij gestapt omdat ze te gematigd was.”