De financiële patstelling in de Verenigde Staten

Wat zou president Obama, die volgende week vijftig wordt, het liefst voor zijn verjaardag willen? Een verhoging van het schuldenplafond. Maar de onderhandelingen die Democraten en Republikeinen voeren over het oprekken van de leenlimiet van de Amerikaanse overheid zitten muurvast. En dat terwijl de deadline in zicht komt: 2 augustus. Volgende week dinsdag. Zonder verhoging van het schuldenplafond – nu begrensd op 14.300 miljard dollar (ongeveer 10.000 miljard euro) – kan de overheid geen geld meer lenen. Kunnen rekeningen niet meer worden betaald. Kunnen werklozen, ouderen en zieken fluiten naar hun uitkeringen. En, belangrijker, komt de uitbetaling van rente op al bestaande Amerikaanse schulden in gevaar. Geld dat onder meer is geleend van China.

1 Volgens Obama stort de economie in zonder verhoging van het schuldenplafond. Is Armageddon in zicht?

De gevolgen kunnen inderdaad ernstig zijn. Alles hangt af van de omvang van de kettingreactie die in gang wordt gezet als de Amerikaanse overheid niet meer aan betalingsverplichtingen kan voldoen. In het ergste geval zeggen kredietbeoordelaars dat de overheid niet meer betrouwbaar is. Vervolgens moeten de VS meer rente betalen om beleggers warm te maken voor schuldpapier. Daardoor stijgt ook de rente op creditcardschulden en hypotheken. Een nieuwe financiële crisis is dan mogelijk, terwijl de vorige nog niet eens is verwerkt.

2 Hoe groot is de kans dat het schuldenplafond niet wordt verhoogd?

Niet heel groot. Ook veel Republikeinen vrezen de consequenties. Waarschijnlijk wordt op het laatste moment een wetsvoorstel aangenomen om de overheid net genoeg extra leencapaciteit te geven. Maar Obama heeft grotere ambities. Hij wil de Amerikaanse overheidsfinanciën ingrijpend hervormen omdat het schuldenprobleem anders onvermijdelijk weer de kop opsteekt. Er wordt simpelweg meer geld uitgegeven dan er binnenkomt. Dat gaat niet langer.

3 Dus de hete aardappel is eigenlijk niet het schuldenplafond?

Klopt. De ruzie gaat over de maatregelen die aan de verhoging worden gekoppeld. Republikeinen willen alleen hun handtekening zetten onder een verhoging van de leenlimiet als Obama instemt met forse bezuinigingen. Obama wil wel snijden in allerlei overheidsprogramma’s – tot woede van veel partijgenoten – maar alleen als de Republikeinen instemmen met méér belastingen. Onmogelijk, zeggen Republikeinen, want belastingverhogingen schaden de economie. Ook als ze alleen gelden voor miljonairs en multinationals, zoals Obama zegt.

4 Is het doemscenario dat Obama schetst niet gewoon bangmakerij?

Dat zeggen Congresleden die zich affiliëren met de Tea Party. Volgens deze rechterflank van de Republikeinse partij gebeurt er niets als de deadline van 2 augustus wordt overschreden. De regering heeft nog genoeg geld achter de hand om de rekeningen te betalen. Dat is de visie van bijvoorbeeld Eric Cantor, een van de invloedrijkste Republikeinen in het Congres en fervent opponent van Obama. Volgens de in de Tea Party populaire Cantor moet het schuldenplafond helemaal niet verhoogd worden, maar moet de overheid nu maar eens leren wat financiële discipline is.

5 Is de Tea Party-fractie groot genoeg om een verhoging te kunnen blokkeren?

Niet in absolute aantallen. Ongeveer een op de drie Republikeinen in het Congres is aangesloten bij de werkgroep van de Tea Party. Maar hun invloed is onevenredig groot. De strategie van de Tea Party-politici: niet met je ogen knipperen. Ze buigen zelfs niet voor druk vanuit hun eigen, Republikeinse partij. In het huidige politieke klimaat bestaat er een kleine kans dat de rechterflank van de Republikeinen niet instemt met een verhoging van het schuldenplafond.

6 En dan? Komt de overheid dan tot stilstand?

Nee, het gaat nu niet om een zogeheten ‘government schutdown’, zoals eerder deze maand in de staat Minnesota. Daar werden ambtenaren naar huis gestuurd en gingen natuurparken dicht omdat politici in het lokale Congres het niet eens konden worden over de begroting. Zonder begroting geen geld. In zo’n geval worden alle overheidstaken stilgelegd, afgezien van de hoogstnoodzakelijke. Dat dreigt nu niet in Washington. De nationale begroting is dit voorjaar al goedgekeurd – zij het na veel gesteggel. Maar zonder verhoging van het schuldenplafond kan Obama de plannen niet uitvoeren.

7 Wat gebeurt er dan wel als de leenlimiet niet wordt verhoogd?

Obama en zijn ministers zullen moeten kiezen waaraan ze het kleine beetje geld uitgeven dat ze nog binnenkrijgen (via belastingen). Waarschijnlijk krijgt het aflossen van de rente op bestaande schulden prioriteit. Halverwege de maand loopt de termijn af van 500 miljard dollar aan staatsobligaties. De Amerikaanse overheid moet nieuwe beleggers vinden voor deze schulden. Een hogere rente zou desastreus zijn. Verder zal de overheid waarschijnlijk kiezen om uitkeringen nog wel te betalen, al heeft Obama herhaaldelijk gezegd dat dit misschien niet kan. Mogelijke andere rekeningen die niet betaald zullen worden: salarissen van militairen, overheidscontracten met bedrijven, declaraties voor ziektekosten.

8 En de ingrijpende hervormingen die Obama nodig acht?

Obama zegt dat hij een beperkte verhoging van het schuldenplafond zal vetoën als Congresleden niet tegelijkertijd instemmen met het saneren van de overheidsfinanciën. Want ook al gaat de leenlimiet omhoog, de kredietbeoordelaars en de financiële markten zullen niet tevreden zijn tot de overheid daadkracht toont en met een langetermijnoplossing komt.

Commentaar over het Amerikaanse schuldenplafond, pagina 19