CDA, waar komt die ton vandaan?

CDA kreeg 100.000 euro van een bedrijf dat het niet wil noemen, VVD haalde vorig jaar de meeste giften binnen.

Dat blijkt uit de financiële jaarrapporten van alle politieke partijen, op PVV na.

CDA-minister Donner (Binnenlandse Zaken) was er in het voorjaar volstrekt helder over. Als een politieke partij hoge bedragen ontvangt van een donateur dan kan je daar kanttekeningen bij plaatsen, zo schreef hij aan de Tweede Kamer. Des te opmerkelijker dat juist zijn CDA voor de verkiezingscampagne van vorig jaar 100.000 euro ontving en nu weigert bekend te maken van welk bedrijf dat geld kwam.

De donatie kwam aan het licht toen nrc.next het financiële jaarrapport van de partij over 2010 opvroeg. Deze verslagen moeten alle partijen die overheidssubsidie ontvangen in juni naar het ministerie van Binnenlandse Zaken sturen.

Volgens de wet worden daarin giften van bedrijven of instellingen vermeld die hoger zijn dan 4.538 euro. Het CDA liet dat na. Pas bij navraag naar de 100.000 euro die was ingeboekt onder het kopje ‘opbrengst financiële actie – geoormerkt’, liet een woordvoerder per e-mail weten dat dit een donatie was van één bedrijf. „Een onderneming die adviseert over fusies, overnames en corporate finance”, aldus de woordvoerder. Als het CDA deze informatie gelijk in het jaarrapport had gezet, dan was de partij wettelijk gezien niets te verwijten geweest. Volgens de Wet subsidiëring politieke partijen kunnen die namelijk volstaan met het noemen van de branche waarin het donerende bedrijf actief is.

In Nederland kan op het gebied van donaties aan politieke partijen dan ook bijna alles, zo rapporteerde de Algemene Rekenkamer in februari nog ongerust. Beïnvloeding van Nederlandse politieke partijen dreigt, zo waarschuwde de Raad van Europa al in 2008. Om daar een einde aan te maken stuurde minister Donner in april een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer dat de huidige regels voor giften aan de politiek flink aanscherpt. Donner wil dat partijen voortaan de identiteit bekend maken van donateurs die meer dan 1.000 euro storten. De regels moeten gelden voor alle partijen die in de Kamer vertegenwoordigd zijn, dus ook voor de PVV. Wilders houdt de inkomstenbronnen van zijn ledenloze partij tot nu toe geheim. Dat kan, omdat de huidige wet alleen geldt voor partijen die leden hebben en daarom in aanmerking komen voor overheidssubsidie.

Daar moet volgens Donner snel verandering in komen. „Politieke partijen moeten de schijn van belangenverstrengeling vermijden, onder alle omstandigheden onbevangen politieke standpunten kunnen innemen en kiezers moeten geïnformeerd worden over de herkomst van giften”, zo schreef hij in de memorie van toelichting bij zijn wetsvoorstel. Maar ook na het aanhoren van dit betoog door zijn partijgenoot houdt CDA-penningmeester Bart van Meijl de naam van het bedrijf dat doneerde geheim. „Wij respecteren de privacy van de donateur”, zo reageert hij. Van Meijl zegt de nieuwe wetgeving van Donner toe te juichen en groot voorstander van transparantie te zijn. „Maar dit bedrijf heeft onder de huidige wetgeving gedoneerd in de wetenschap dat dat anoniem kon. Daarom proberen wij de naam buiten de publiciteit te houden.” De penningmeester garandeert dat van beïnvloeding van de standpunten van het CDA geen sprake is geweest.

Het totale CDA-campagnebudget vorig jaar was 1.496.400 euro. De donatie van 100.000 euro bedroeg dus een kleine zeven procent daarvan. Veel of niet, Hans van den Heuvel, emeritus hoogleraar integriteit van bestuur aan de Vrije Universiteit, vindt dat het CDA „over de schreef” is gegaan. Van den Heuvel: „Zo’n traditionele, belangrijke partij zou toch beter moeten weten. Er wordt vaak afgegeven op de PVV, maar nu gaat ook het CDA in de fout. De kiezer heeft er recht op te weten wie er geld doneert. Dit is een substantieel bedrag en over het algemeen gaat het dan niet om liefdadigheid.”

Door de beperkte transparantie is er over donaties aan politieke partijen in Nederland weinig bekend. In een ver verleden zou de PvdA gesteund zijn door Reaal Verzekeringen en de VVD door Mercedes en Van Lanschot Bankiers. Van de LPF is bekend dat vastgoedjongens flink in de partij investeerden. En de verkiezingscampagne van de Partij voor de Dieren werd in 2006 bijna geheel gefinancierd uit een donatie van 300.000 euro door zakenman en dierenvriend Nicolaas Pierson. Maar dat was het wel zo’n beetje.

Er is één partij die eruit springt als het gaat om het binnenhalen van giften: de VVD. De partij van Mark Rutte won de verkiezingen van vorig jaar nipt van de PvdA. Dat succes had een prijs, zo blijkt nu. De VVD gaf van alle partijen veruit het meeste geld uit aan reclame. Volgens mediabureau M2Media namen de liberalen bijna de helft van de totale advertentie-uitgaven door partijen voor hun rekening. Ter waarde van 2,7 miljoen euro, zo berekende M2Media. De VVD zelf zei kortingen te hebben bedongen en daarom niet meer dan 1,5 miljoen te hebben uitgegeven aan tv- en radiospots, advertenties en posters. De totale kosten van de VVD-campagne waren 2.494.698 euro. De helft daarvan, 1.211.465 euro, zamelde de partij volgens het jaarrapport in via giften en rendementen op beleggingen die gelieerde stichtingen naar de partij overmaakten. De vermogens van deze stichtingen zijn vaak al decennia geleden deels via donaties opgebouwd. De VVD zegt van bedrijven of instellingen geen giften boven de wettelijke grens van 4.538 euro te hebben ontvangen. Wel van twee personen. Hun namen worden in het jaarverslag genoemd, maar niet de bedragen.

De VVD-campagne was ruim een miljoen euro duurder dan die van rivaal PvdA. Opmerkelijk genoeg waren de totale inkomsten van de VVD met 5.590.230 euro ruim vier miljoen euro lager dan die van de sociaal-democraten. De PvdA gaf veel meer geld uit aan de gemeenteraadsverkiezingen en aan kosten voor de partij zelf. Bovendien sloot de VVD het verkiezingsjaar 2010 af met een tekort van 1,3 miljoen euro. ‘De kosten gaan voor de baten uit’, staat er dan ook boven het voorwoord van het VVD-jaarrapport. Penningmeester Mart van de Ven schrijft daarin te hopen dat de partij eind dit jaar financieel weer orde is.

Eerste Kamerlid en oud-minister van Defensie Frank de Grave speelt daarbij een belangrijke rol. Hij is voorzitter van de in 2007 opgerichte Stichting ondersteuning VVD Tweede Kamerverkiezingen. Die duikt nu voor het eerst op in een VVD-jaarrapport. De stichting maakte voor de campagne van vorig jaar 465.000 euro over naar de partij. „We wisten dat er genoeg mensen waren die de VVD bij de verkiezingen wilden steunen”, zegt De Grave. Het initiatief voor de fondsenwerving kwam van hem en VVD-prominent Cor van Zadelhoff. Deze vastgoedondernemer zamelde al eerder geld in voor de VVD.

„Zo’n 80 mensen betalen maximaal 3.000 euro per jaar. Eén keer per jaar is er een donateursbijeenkomst. Dan eten we boerenkool en houdt Mark Rutte een praatje”, zegt De Grave. De namen van de gevers en precieze bedragen blijven geheim, maar De Grave garandeert dat niemand grote donaties doet. „Dat soort LPF-achtige toestanden willen we niet. Voor maximaal 3.000 euro koop je natuurlijk geen invloed.”

Toch moeten volgens het wetsvoorstel van Donner straks ook de donateurs van VVD-stichtingen bekend worden, als zij tenminste meer dan 1.000 euro storten. Na de zomer gaat de Tweede Kamer met het wetsvoorstel aan de slag. Daarin is geen maximum op te doneren bedragen opgenomen. Donner verwacht dat transparantie ervoor zorgt dat giften van tienduizenden of honderdduizenden euro’s uit zullen blijven. De zwakte van zijn voorstel lijkt te zitten in de boete van 25.000 euro voor partijen die geen openheid willen geven.

Aangezien donaties van 100.000 euro ook in Nederland voorkomen, lijkt 25.000 euro voor een partij die geen pottenkijkers duldt slechts een schijntje.