Breivik krijgt wat hij wil

In zekere zin wordt Breivik op zijn wenken bediend. Maandag wijdde deze krant negen pagina’s aan de door hem veroorzaakte catastrofe, gisteren nog eens zes. Daarmee waren we geen uitzondering in de wereldpers. Zou je de totale tijd op de televisie berekenen, dan zou je waarschijnlijk aan etmalen komen.

Breivik heeft ook een soort manifest op internet gezet. Dit wordt al dagen door een keur aan deskundigen bestudeerd. Ze hebben hun eerste conclusies bekendgemaakt. Daarover wordt uitvoerig gedebatteerd. In Noorwegen hebben honderdduizenden mensen zich voor herdenkingsdiensten verzameld en zeeën van bloemen neergelegd. Dat komt ook op de televisie. Op dit alles geeft een ongeteld aantal ‘gewone burgers’ via internet zijn commentaar.

Dat is na minder dan een week, Breiviks oogst. Vóór alles wil hij aandacht. Gelukkig zijn de Noren zo verstandig geweest hem niet in het openbaar aan het woord te laten. Maar over het overige heeft hij niet te klagen.

Deze gang van zaken is in onze maatschappij onvermijdelijk. Was Breivik een popster geweest die op een curieuze manier aan zijn eind was gekomen, dan zou dat ook wereldnieuws zijn geweest, zij het in mindere mate. Over de affaire DSK zijn we nog lang niet uitgepraat, al valt er op het ogenblik niet veel nieuws te melden. Rupert Murdoch viel met de afluisterpraktijken van zijn News of the World door de mand. Het is niet gering, zo’n media-imperium in elkaar te zien storten. Het werd een nieuw werelddrama.

Wat hadden we daarvoor? De ‘Arabische Lente’. Die duurt min of meer voort. Toen de revoluties in Tunesië en Egypte begonnen en zich ontwikkelden, was het wereldnieuws. Nu, terwijl de Syrische president Assad uitgegroeid is tot een massamoordenaar en in Libië kolonel Gaddafi zich handhaaft terwijl er nog stevig wordt gevochten en gebombardeerd, is het nieuws naar de binnenpagina’s verhuisd en op de televisie zie je er weinig of niets meer over.

Breivik versterkt de op hem geconcentreerde wereldaandacht door het verdriet dat hij heeft veroorzaakt. Al tientallen jaren groeit de behoefte van buitenstaanders, althans mensen die niet direct persoonlijk getroffen zijn, om in het leed te delen. Ook in Nederland worden op de plaats van het actuele onheil zeeën van bloemen gelegd en knuffels gegooid. Het kan zijn dat de direct getroffenen zich daardoor meer getroost voelen, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat het publiek op deze manier aan zelfdramatisering doet die bijdraagt aan de algemene publiciteit.

In deze baaierd van nieuws en pseudonieuws wordt Breivik een lone wolf genoemd en vergeleken met mensen die hem voorgingen: Timothy McVeigh die – ook met een explosief gemaakt van kunstmest – het regeringsgebouw in Oklahoma City opblies, waarbij 168 doden vielen. En Theodore Kaczynski, de UNA-bomber die explosieve pakketjes verstuurde.

Eenzame wolf vind ik een verkeerde bijnaam. Het suggereert een romantische, strijdbare eenzaamheid. Alsof we met dappere mannen te maken hadden. McVeigh en Kaczynski waren beiden gluipmoordenaars. McVeigh een ultrareactionair, bewonderaar van de Ku-Klux-Klan, Kaczynski een bezetene van ultralinks, die ervan overtuigd was dat de beschaving aan techniek ten onder zou gaan.

Er is wel een zekere verwantschap met Breivik. Ook hij heeft een boodschap. We worden hier bedreigd door de ‘islamisering’. Er moet een dam opgeworpen worden tegen deze sluipende infiltratie. Er dreigt een burgeroorlog met de achterlijke Arabische wereld. Enzovoort. Dat hebben we meer gehoord. En nog eens gezegd: de paddestoelwolk van publiciteit draagt ertoe bij dat zijn denkbeelden verder worden verbreid. Daarom moeten we rekening houden met dat meer mensen zich door dit ‘gedachtegoed’ geïnspireerd zullen voelen. Zelfs als hij voorgoed wordt opgesloten blijft hij een ideologisch gevaar.

Afgezien daarvan beschouw ik deze dreiging van de islamisering als volstrekte onzin. Hier de sharia invoeren? Alle vrouwen in een boerka? Iedere dag knielen met je gezicht naar Mekka? Geen alcohol meer? Overspeligen stenigen, neuzen afsnijden? Maak er een film van. De vorige was ook een wereldsucces. Ik ben geen helderziende, maar gelet op de internationale ontwikkelingen lijkt het me niet waarschijnlijk dat de islam in de loop der jaren het hier voor het zeggen zal krijgen. Eerder zal dat deel van de wereld worden gedigitaliseerd en veroverd door het consumentisme.

Ook wij hebben recente ervaring met terreur. Van Volkert van der G. (links) en Mohammed B. (islam) die onze maatschappij behoorlijk in verwarring hebben gebracht. Daar zijn we nog niet helemaal overheen. En dan Karst T. die op 30 april 2009 in zijn Suzuki voluit in het Oranjepubliek in Apeldoorn is ingereden. Had hij de koningin en misschien een paar van haar familieleden vermoord, dan was Nederland nu een volstrekt ander land geweest. De dader heeft het zelf niet overleefd en heeft nog zeven doden op zijn geweten.

Op de avond na de aanslag heeft de koningin een ontroerende, bewonderenswaardige toespraak gehouden. Daarmee was natuurlijk het leed niet ongedaan gemaakt, maar wel is een veel groter nationaal onheil voorkomen.

Uit reconstructies is gebleken dat de dader een verwarde mislukkeling met rechtse sympathieën was. Op zoek naar publiciteit, net als Anders Breivik.