Ontspoorde motorclub in Californië ende geest van Hamlet

Kurt Sutter is de bedenker van Sons of Anarchy, een familiedrama over outlaws op motorfietsen. Alles draait om de klassieke driehoek van moeder, zoon en stiefvader.

Chuck heeft twee vingers. Eén aan elke hand. Chuck heeft een probleem dat zijn vorige baas zo irriteerde dat hij Chucks overige vingers afsneed. Liever had hij hem gedood, maar Chuck is een uitstekende boekhouder en daar heeft ook de Chinese maffia grote behoefte aan. Geholpen heeft de operatie niet, want nog steeds verdwijnen de twee resterende vingers in zijn broek om te gehoorzamen aan zijn manische zucht tot zelfbevrediging.

Chuck is een nar met een geestige bijrol in de Amerikaanse tv-serie Sons of Anarchy. Een modern koningsdrama in een verrassende setting. Een stiefvader, een moeder, haar volwassen zoon en de geest van zijn overleden vader die ooit een motorclub begon als ideaal van vrij leven.

Moeder, zoon en stiefvader zijn vertrouwde personages in Griekse drama’s en toneelstukken van Shakespeare. Maak de stiefvader leider van een criminele motorbende in een Noord-Californisch provinciestadje, maak van de zoon een ambitieuze opvolger die worstelt met ethische dilemma’s en modelleer de moeder naar de genadeloze Lady Macbeth – „I am a fierce mother” – en je krijgt een tv-drama dat ook in zijn derde seizoen tot het beste op de Nederlandse televisie behoort.

Onlangs verscheen het tweede seizoen op dvd. De bedenker van Sons of Anarchy, Kurt Sutter (51), beantwoordt in een telefoongesprek en een aanvullende mail vragen over zijn serie, om te beginnen hoe hij die zou kenschetsen. „Een duister familiedrama in de wereld van outlaws op motorfietsen. Het hart is de drie-eenheid van moeder, zoon en stiefvader. Plus de dode vader, zoiets als de geest van Hamlets vader, zou je kunnen zeggen.”

Hoewel de motorbende in wapens handelt, contacten onderhoudt met de IRA, een bordeel exploiteert en het stadje in een criminele wurggreep houdt, gaat Sons of Anarchy eigenlijk over gemeenschapszin. „Die vormt voor mij het hart van de serie”, zegt Sutter. „Ze houden echt van elkaar. De vreugde en de pijnen die bij zulke relaties horen zijn voortdurend aanwezig. En dat tegen de achtergrond van een zeer gewelddadige en gevaarlijke wereld. Het geweld is meer dan levensecht in Sons of Anarchy, maar de balans tussen bruutheid en warme emotionaliteit is wat ik nastreef.”

Sutters opvallend goede acteurs zorgen dat het niet alleen om de spannende verhalen gaat, maar om het geheel van de mensen – bendeleden én burgers – in het stadje. Dat geldt voor de drie hoofdpersonen, maar ook voor de kleinere rollen, zoals de tweevingerige nar. De corrupte sheriff, diverse bendeleden en de fanatieke federale agente zijn fenomenaal. In het tweede seizoen heeft punkzanger, dichter en acteur Henry Rollins een bijzondere rol als lid van een bende white supremacy nazi’s.

Vooral de casting van de drie hoofdrollen is raak. Clay, de leider van de motorbende Sons of Anarchy wordt gespeeld door Ron Perlman. Met zijn bijna karikaturale hoekige hoofd is hij vooral bekend als de sigaarrokende Hellboy uit de films van Guillermo del Toro. Sutter zegt dat hij voor die rol niemand anders heeft overwogen. „We zochten een acteur die overweg kon met donkere humor en ironie. Ron Perlman stond bovenaan de lijst. Tijdens een lunch pitchte ik het personage en nadat hij het script had gelezen deed hij mee.”

Clay is meedogenloos, maar ook liefdevol voor zijn vrouw Gemma, vaderlijk voor de bendeleden, zorgzaam voor hun verwanten en bang voor Gemma’s zoon die binnen de bende steeds machtiger wordt. Tegelijk maakt de reuma in zijn handen waardoor hij soms amper zijn zware motorfiets kan besturen, hem menselijk en kwetsbaar.

Het opvallendste personage in de serie is Gemma, de moeder. Ze wordt gespeeld door Katey Sagal. Dat je onwillekeurig de hele tijd moet denken aan de rol die ze tien jaar speelde als de slome moeder met enorme bos rood haar in Married with Children, maakt Sagals prestatie in Sons of Anarchy alleen maar indrukwekkender. Er wordt in de serie een grap over gemaakt als Gemma zich op de vlucht voor de politie moet vermommen. Iemand zegt dat ze het haar rood moet verven. „Rood? Ik scheer het nog liever af.”

De kracht en het geweld waarmee Gemma voor haar familie en de bendeleden opkomt zijn vaak verbijsterend. „Deze rol is Katey Sagal op het lijf geschreven”, zegt Sutter, die in het werkelijke leven met haar is getrouwd. „Katey heeft al Gemma’s primaire moederlijke instincten. Maar Katey heeft sociale filters die haar beschermend laten zijn zonder anderen pijn te doen.”

De zoon Jax, een gespierde blonde god gespeeld door de jonge Britse acteur Charlie Hunnam, is als plaatsvervangend bendeleider de spil van het verhaal. Hij heeft in een koffer brieven van zijn overleden vader gevonden waarin hij waarschuwt voor het criminele pad en uitlegt wat zijn idealen voor de door hem opgerichte motorclub waren. Vrij zijn van de overheid en leven in vriendschap en saamhorigheid zoals hij die had gekend met zijn maten tijdens de oorlog in Vietnam. Hunnam speelt de rol van twijfelende misdadiger met overgave. Zijn strijd tegen stiefvader Clay, die de bende na de dood van de oprichter steeds verder in de criminaliteit heeft geleid, is wat de serie voortdrijft.

Opvallend in Sons of Anarchy is dat het ingrijpen van politie en federale overheid voor veel leed zorgt. Niet alleen bij de bendeleden en hun verwanten, maar ook bij de onschuldige burgers in de stad. Volgens Sutter zit daar geen Tea-Party-achtig idee achter van dat de federale overheid zich nergens mee mag bemoeien. „Het is een serie over outlaws; zij zijn de helden, de protagonisten. Daarom zal de wet de tegenpartij moeten zijn. Het is geen statement van me.”

De serie heeft een scherp oog voor details. De bendeleden zeggen na het klaren van een klus of moord altijd „it’s done” en nooit „I’ve done it”. Sutter beaamt dat ze zo afstand nemen van de verantwoordelijkheid. „‘I’ve done it’ zou zelfs trots impliceren. Alleen sociopaten voelen trots na een moord, dus praten ze er over alsof het een ‘job’ was, niet anders dan het opruimen van de garage.”

Kurt Sutter maakte eerder de politieserie The Shield (2002-2008) die baanbrekend was door de corruptie van de hoofdpersonen. Dat Sutter liever de soms lelijke werkelijkheid toont, in plaats van de gedroomde efficiëntie waar CSI en al die andere crimeseries in uitblinken, stoot veel mensen af. The Shield trok in Nederland nooit meer dan een paar honderdduizend kijkers. Sons of Anarchy schommelt volgens RTL tussen de 200.000 en 250.000.

Bij Sutter betekent realisme dat de kijker meer moet doen dan het volgen hoe de personages zich ontwikkelen of hoe zaak worden opgelost. Beide aspecten komen ruim aan bod: maar de kracht van Sons of Anarchy zit al veertig afleveringen in de steeds intiemere kennismaking met bende en hun omgeving.

De dvd’s van seizoen 1 en 2 zijn te koop, seizoen 3 wordt nu uitgezonden door RTL 7, op zondag rond 23.00 uur. Komende zondag wijkt de serie voor een dart-uitzending.