Helaas, u klinkt iets te nerveus

Een Russische bank plaatst pinautomaten met een irisscan en leugendetector.

Nergens ter wereld zijn de automaten zo geavanceerd.

Employees operate a lie-detecting automated teller machine (ATM) on the OAO Sberbank stand at the St Petersburg International Economic Forum (SPIEF), in St Petersburg, Russia, on Thursday, June 16, 2011. The forum sees global world and business leaders gather in Russia for a conference beginning today through Saturday, June 18. Photographer: Andrey Rudakov/Bloomberg Bloomberg

Een elektronisch kruisverhoor en een bijna complete biometrische analyse. Dat is wat klanten van de Russische Sberbank binnenkort te wachten staat bij de pinautomaat. De bank, de grootste van Rusland, wil geldautomaten gaan plaatsen die zijn uitgerust met hypermoderne technologie om wanbetaling en fraude te voorkomen.

In Rusland kun je bij geldautomaten voor veel meer dingen terecht dan in Nederland, bijvoorbeeld voor het betalen van rekeningen van nutsbedrijven. Klanten die een lening willen afsluiten of een creditcard willen aanvragen bij pinautomaten van de Sberbank, krijgen straks eerst een spervuur van luidop gestelde vragen van een computer te verwerken. „Heeft u een baan?” en „Heeft u op dit moment nog andere leningen lopen?” Dat alles om de kredietwaardigheid te beoordelen. De pinautomaten zijn tevens uitgerust met een geavanceerde leugendetector. Twijfel in de stem, nervositeit, boosheid? Dan geen geld uit de automaat.

Na de leugentest wordt met behulp van andere technologie – irisscans, 3D-gezichtsscans, vingerafdrukken en paspoortcontrole – gekeken of de klant wel degene is voor wie hij zich uitgeeft. Ten slotte wordt het kredietverleden van de klant doorplozen.

Het moet maar eens gedaan zijn, vindt de bank, met het beeld dat het Russische bankwezen de stumper is van het mondiale financiële stelsel, waar klanten pinautomaten eerder geld zien inslikken dan uitgeven.

Russische banken lopen juist voorop, vindt Sberbank, en de nieuwe pinautomaten bewijzen dat. Nergens op de wereld zitten die zo vol technologie. De bank heeft nog geen datum genoemd voor de introductie van de automaten, maar duidelijk is dat die bij alle ruim 20.000 filialen worden geplaatst. Plus in honderden winkelcentra door het hele land.

Niet iedereen ziet het Nieuwe Russische Pinnen zitten. Veel Russen zijn gewend dat de staat hen op ieder moment in de gaten kan houden en kan afluisteren. Een ouderwetse leugentest door een bank, zelfs al is de staat grootaandeelhouder, is voor sommigen toch iets te veel Big Brother.

„Ik ben niet echt enthousiast over dit idee”, zei Pawel Medvedev van de Doemacommissie voor financiële instellingen. „Met dit soort dingen zit het venijn hem toch vaak in de details.” Zoals in wat er gebeurt met de voiceprints van mensen die besluiten toch geen lening of creditcard te nemen. De spraaksoftware kan een soort ‘orale’ identiteit optekenen van klanten, op basis van hun stemgeluid, die voor volgende transacties als een pincode kan worden gebruikt.

Er is ook controverse over de technologie. De leugendetectorsoftware wordt geleverd door het Russische bedrijf Speech Technology Center, dat onder zijn belangrijkste klanten – naast een hoop veiligheidsdiensten in het Westen – de FSB rekent, de geheime dienst. De software kan op basis van bepaalde trillingen in de stem bepalen of iemand de waarheid spreekt. Maar als basis voor ‘foute’ trillingen zijn opnames gebruikt van spionnen en dissidenten die in de Sovjettijd door de KGB aan primitievere leugentesten werden onderworpen. Voor sommige Russische websites was dat reden om van „pinnen volgens de KGB-stijl” te spreken.

Sberbank vindt de ophef onzin. De invoering van de automaten is een puur zakelijk besluit, zegt de bank. Wanbetalingen zijn in Rusland veelvoorkomend. Tijdens de crisis de afgelopen jaren stegen die exponentieel, zegt Victor Orlovsky, de technologiedeskundige van de bank. Het bedrijf erkent dat de techniek niet onfeilbaar is, maar die zou goed genoeg zijn voor commercieel gebruik.

De privacy van de Rus komt daarbij niet in het geding, volgens het Speech Technology Center. Dmitri Dirmovski, een van de directeuren, zei tegen The New York Times dat leugentests niet meer inbreuk maken op de privacy dan het checken van het kredietverleden. „We maken geen inbreuk op de privacy van klanten. We proberen niet in hun brein te kruipen. We tasten hun privélevens niet aan. We proberen alleen uit te vinden of ze de waarheid vertellen. Ik zie geen reden om daar gealarmeerd over te zijn”, aldus Dirmovski.

Technologiedeskundigen in het Westen kijken enerzijds geamuseerd, anderzijds geïnteresseerd naar Sberbanks plannen. Graeme McMillan van Time vraagt zich af of al die technologie niet wat veel van het goede is. „Je zou denken dat een leugendetector ook kan vragen of een klant eigenaar is van een kaart.”

Op opusresearch.net, gespecialiseerd in biometrische technologie, schrijven auteurs dat de pinautomaten als een serieuze doorbraak voor het mondiale bankwezen moeten worden opgevat. Als het werkt, kun je de menselijke factor bij het verstrekken van ‘foute leningen’ minimaliseren. De pinautomaat neemt zijn werk over. Dat scheelt ook in de kosten.

Nederlandse banken zijn voorlopig niet van plan dergelijke technologie in te voeren. De Rabobank zet de komende jaren vol in op pincodes, vertelt een woordvoerder. Vingerafdrukken en irisscans zijn niet foolproof. „1 op de 4 vingerafdrukken is niet herleidbaar. En wat als je blind bent? Of een oog mist?”

Ook in Rusland lijkt Sberbanks voorbeeld voorlopig niet gevolgd te gaan worden. Dmitri Orlov, vicepresident van de concurrerende First Republican Bank: „Mijn ervaring is dat mensen uiteindelijk liever met een mens praten, zeker als het om vertrouwelijke dingen gaat. Deze nieuwe technologieën veranderen de spelregels en ik denk dat daar best veel mensen bang voor zullen zijn.”