‘Breivik is de duivelse karikatuur van een juiste visie’

Rozen in het meer bij het eiland Utøya waar tientallen jongeren de dood vonden. Foto AP

De Noorse terrorist Breivik dacht voor de rechtse zaak op te komen, maar het tegendeel is uitgekomen. Vooraanstaande islamcritici zijn nu verdeeld over de vraag of de toon gematigd moet worden. Het dilemma: ze verafschuwen de aanslagen, maar delen Breiviks afkeer van de islam.

Bruce Bawer is één van hen. Hij was geschokt toen hij zaterdag merkte dat de 32-jarige Anders Breivik zijn boek Terwijl Europa sliep: De dreiging van de radicale islam (Meulenhoff, 2011) had gelezen. De in Oslo woonachtige Amerikaan wordt 22 keer in Breiviks manifest geciteerd.

‘Intelligent en volslagen gek’
“Het bezorgt me de rillingen als ik bedenk dat blogs die ik thuis in Oslo West heb zitten schrijven in de afgelopen jaren, werden gelezen en overgeschreven door deze toekomstige massamoordenaar in zijn huis in hetzelfde stadsdeel”, schrijft Bawer in een opiniestuk dat De Volkskrant vandaag vertaalde en publiceerde.

Bawer staat dus nogal dubbel tegenover Breivik. Enerzijds vindt hij hem “zeer intelligent en belezen”, anderzijds “volslagen gek”. Met dat laatste doelt hij op “terreur als methode om de massa wakker te schudden”. Toch benadrukt hij in zijn artikel nog eens hoe vreselijk hij de aanwezigheid van moslims in Europa vindt. “Het is die zaak die nu ernstig schade lijdt door wat Anders Breivik heeft gedaan.”

‘Distantiëren van apocalyptische visioenen’
Uiteindelijk heeft Breivik zijn grote vijand, de ‘multiculturalisten’, een grote dienst bewezen, denkt de conservatieve publicist Bart Jan Spruyt. Net als Bawar zit hij in een tweespalt. “Breivik is de duivelse karikatuur van een goede en juiste visie”, schrijft de voormalig medestander van PVV-leider Geert Wilders in Binnenlands Bestuur. Hoewel Spruyt net zo min op heeft met de islam als Wilders, stoort hij zich aan de retoriek van de politicus. Hij beschuldigt hem van een “politiek van wegpesten” en het verkondigen van “wanhoopsboodschappen”. Een retoriek die verkeerde dingen in de verkeerde mensen zou losmaken.

Tegenover de NOS is Spruyt stelliger. Vooral richting Wilders, die 30 keer genoemd wordt in het manifest. In het interview trekt de publicist een verband tussen Wilders’ apocalyptische woorden en de radicalisering van Breivik. Een sfeer waarin het ‘islamitische probleem’ buiten de politiek geplaatst werd en de enige oplossing ‘verwijdering’ zou zijn, terwijl dat juridisch niet kan.

Wilders moet volgens Spruyt beseffen dat hij macht en invloed heeft. Dat hij de ‘Breiviks’ bij de politiek moet betrekken en hen er niet tegen moet opzetten. Dat zaken geregeld kunnen worden via debat en discussie. En dat het politiek mogelijk is om de islamitische gemeenschap te laten integreren. “Hij moet dus zeggen, het is een groot probleem, maar het is niet zo dat de eindtijd op aanbreken staat, en dat we dit niet meer kunnen oplossen.” Spruyt houdt Wilders “indirect” aansprakelijk voor de “kortsluiting” in het hoofd van Breivik. Juist daarom acht de conservatief het noodzakelijk dat Wilders zich niet alleen distantieert van geweld, maar ook van de “apocalyptische visioenen” die hij heeft opgeroepen.

‘Accepteer dat democratie gevaarlijk kan zijn’
Islamcriticus Afshin Ellian vindt echter dat de toon helemaal niet gematigd hoeft te worden. Zelfs al zou Breivik in de invloedssfeer van rechtse denkers geradicaliseerd zijn, dan nog is dat volgens hem geen reden tot het inslikken van woorden. “De democratie leeft bij gratie van polemieken en soms ook van polarisatie”, schrijft hij op zijn Elsevier-blog. “Breivik koos voor geweld en barbarij, maar wij blijven kiezen voor beschaving en de strijd der woorden.”

We moeten volgens Ellian leren leven met het gegeven dat een democratie een “gevaarlijke maatschappijvorm” kan zijn. “Niet de democratische principes maar de geweldenaar zal moeten worden geëlimineerd.” Het publieke debat moet volgens hem niet zwichten voor een terrorist. Ook niet qua toonzetting.

‘Hongerige linkse wolven schuiven Wilders aanslag in de schoenen’
Ronald Buijt, gemeenteraadslid van Rotterdam voor Leefbaar Nederland, vindt het opvallend dat juist de mensen die na ’9/11’ om het hardst riepen dat we vooral niet moesten gaan polariseren, nu om het hardst Wilders ter verantwoording roepen. “Met een ongekende gretigheid probeert een deel van de tegenstanders van Wilders de gruwelijke terreurdaad van Anders Breivik mede in zijn schoenen te schuiven”, schrijft hij vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad.

Desondanks vindt Buijt dat Wilders er verstandig aan doet een persconferentie te geven. Niet om aan de wens van de “hongerige linkse wolven” te voldoen, maar omdat deze aanslag een nieuw punt markeert in de West-Europese democratie. “Deze aanslag is zo politiek gericht tegen de sociaal-democraten, is zo gericht tegen de oprukkende islam en is zo weerzinwekkend dat de immer geweld afzwerende Wilders moet zeggen wat hij dan wél verstaat onder ‘de totale oorlog die de multiculti elites tegen de bevolking voeren’.”

Gerelateerde artikelen:
Op internet wemelt het van de ‘Breiviks’. Profeet Wilders moet geweldsretoriek uitleggen
Als Breivik nihilist was, zou zijn aanslag minder impact hebben
Wie de islam verantwoordelijk houdt voor terrorisme, ziet Breivik voortaan in de spiegel
Nationalisme verdient erkenning, maar wakker het niet te veel aan
Medisch beroepsgeheim had gebroken kunnen worden als Tristan daad had aangekondigd

Motief Tristan: God straffen door mensen pijn te doen
Kunnen zelfontbranders als Tristan nog iemand in vertrouwen nemen?
Google zoekt mogelijkheden om radicalisering te bestrijden

Het intellect ligt aan de basis van het grofste geweld

‘Dreigers moorden niet en moordenaars dreigen niet’

Jawel, ook in u schuilt een terrorist

FBI jaagt op zonderlingen als Jared Loughner
Osama bin Laden is dood, nu het ‘Bin Ladisme’ nog
Onderzoek: complotdenker zou het liefst zelf samenzweren

Het Kill Team is angstaanjagend normaal

Loughner mogelijk geïnspireerd door bekende grammaticagek

Dwing ontspoorde student tot psychotherapie