'Boe!' voor door Van Lieshout in Bayreuth Tannhäuser

Het is elk jaar op 25 juli hét society-evenement van Duitsland: de opening van de Wagner Festspiele in Bayreuth. De honderdste festivaleditie opende gisteren met een nieuwe productie van Wagners vroege opera Tannhäuser in de extreme regie van enfant terrible Sebastian Baumgarten en met decors van de Nederlandse beeldend kunstenaar Joep van Lieshout. Boe-roepen is in het conservatieve Bayreuth een beetje folklore, maar de orkaan van afkeurend geloei die het regieteam dit jaar oogstte, was extreem.

Tannhäuser gaat over een ridder die heen en weer wordt geslingerd tussen verlangens naar zowel zinnelijkheid als ordelijkheid. Zinnelijkheid vindt hij op de Venusberg, hier een sm-kooi waarin mensen dansen als apen en waar zuigende objecten schreeuwen om aandacht. De ordelijkheid van de riddermaatschappij op de Wartburg vertaalden Baumgarten en Van Lieshout naar een fabriekshal. Mensen zijn er slaven van een zelfvoorzienend systeem: men eet, werkt, bidt, slaapt en ontlast zich. Een alcoholtank achter op het podium smoort potentiële rebellie, van de uitwerpselen wordt gas gestookt waarop eten kan worden gekookt. Het concept wekte fikse afkeer. Te intellectueel, te kil, luidden de publieksreacties. Lof was er voor het orkest onder Thomas Hengelbrock, die erin slaagde Wagners werk vroeg-romantisch te laten klinken.

Onder de aanwezige prominenten waren bondskanselier Angela Merkel (CDU) en chef van de Europese Centrale Bank Jean-Claude Trichet.

Festivalleidsters Katharina Wagner en Eva Wagner-Pasquier, achterkleindochters van de componist, maakten bekend voor de productie van het operavierluik Der Ring des Nibelungen in Wagnerfeestjaar 2013 in gesprek te zijn met regisseur Frank Castorf. De beoogde samenwerking met cineast Wim Wenders ketste onlangs af. Wenders wilde een ‘Ring’ in 3D. Dat plan bleek te duur.