27 is een kritiek jaar, niet alleen voor sterren

Dat zangeres Amy Winehouse op haar 27ste overleed, is geen toeval. Het is een beangstigende leeftijd, schrijft Rolinde Hoorntje, zelf 29 jaar.

Ten ik 27 was, zat ik huilend bij de psycholoog. Ik was gedoemd de rest van mijn leven te slijten in een kantoortoren. Ik had een baan met pensioenopbouw, Blackberry en toekomstperspectief, en ik vond er geen zak aan. Ik was een goudvis in een glazen toren, zonder vaste relatie of toekomstplan. „Ik wil gewoon Carrie Bradshaw zijn uit Sex and the City in New York”, brulde ik als openingszin bij sessie één. 27 heb ik ervaren als een heel moeilijke leeftijd.

Daarin sta ik niet alleen.

Amy Winehouse is zaterdag toegetreden tot de ‘club van 27’, het illustere genootschap van rocksterren die op 27-jarige leeftijd het leven lieten. De rock-’n-rolllegendes die Amy vergezellen stierven door uiteenlopende oorzaken. Een zelfgemaakte cocktail van drank en drugs voor Jimi Hendrix, een heroïneoverdosis voor Janis Joplin, Kurt Cobain schoot zichzelf dood en Pete Ham hing zich op in de garage. Er is er een die kopje onder zou zijn geduwd door een klusjesman in het zwembad, Brian Jones, en een die werd geliquideerd, rapper ‘Fat Pat’. Maar zelfmoord, direct of indirect, is wel degelijk een belangrijke doodsoorzaak onder leden van de club van 27.

Waarom culmineert al die zelfhaat juist dan in een fatale actie? Is 27 een kritieke leeftijd?

„Ja”, zegt Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „Er wordt van je verwacht dat je de postadolescente fase hebt afgerond. Dat betekent dat je de koers voor de rest van je leven moet hebben uitgezet. Belangrijke keuzes in intieme relaties, werk en vriendschappen moeten dan wel zijn gemaakt.”

Oorspronkelijk werd de grens tussen het jongemensenleven en het volwassenenbestaan rond het 25ste levensjaar gesteld. Maar de welbekende quarterlife crisis schuift op, vertelt Derksen. „Dat komt omdat onze samenleving complexer is geworden. Daardoor moeten we steeds meer keuzes maken en een duidelijk identificatiemodel ontbreekt. Vroeger wilde je alles gewoon zoals je ouders doen. Denk aan de naoorlogse jaren zoals Reve die beschrijft. Verschrikkelijk saai natuurlijk, maar het was wel een stuk makkelijker. Het beste kun je mensen laten kiezen uit maar vier of vijf opties, anders is het een te grote aanslag op hun hersenen. Door alle mogelijkheden krijgen ze keuzestress en daardoor stellen ze steeds meer uit. Dat zie je bijvoorbeeld aan het aantal jongeren dat steeds opnieuw een studie begint en weer afbreekt.”

Uit cijfers van de ggz en het CBS blijkt overigens geen piek in het aantal aanmeldingen voor de geestelijke gezondheidszorg rond het 27ste levensjaar. Maar niet iedereen die rondloopt met zwaarmoedige gedachten trekt aan de bel. „Op die leeftijd wil je het graag zelf doen”, zegt Derksen. Voor sommige mensen is psychische hulp vragen nog steeds een taboe. Van het aantal mensen met suïcidale gedachten krijgt maar 56 procent hulp, blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut, een kennisinstituut voor geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg.

Rocksterren hebben het moeilijker dan normale stervelingen. Het sterftecijfer onder popsterren is twee keer hoger dan onder ‘normale mensen’, blijkt uit onderzoek van de Liverpool John Moores University. Dat is niet zo verrassend. Veel creatieve geesten scoren hoog op de schaal voor een ‘schizotypische persoonlijkheidsstoornis’. Ze hebben een hoog IQ en sterke creatieve vaardigheden, maar kunnen last krijgen van psychoses, vooral als ze onder druk staan.

In tegenstelling tot iemand met schizofrenie, een psychische aandoening die zich meestal openbaart tussen het vijftiende en dertigste levensjaar, lijdt iemand met een schizotypische persoonlijkheid daar zijn hele leven, op terugkerende momenten, aan. „Veel schilders, dichters en musici hebben er last van”, zegt Derksen. „Als je dan ook nog aan roem wordt blootgesteld, is het een enorme klus om jezelf in balans te houden.” Artiesten en schrijvers hebben zelfs twee tot drie keer meer kans op een psychose, zelfmoordpoging of stemmingsstoornis dan personen die even succesvol zijn in het bedrijfsleven, blijkt uit onderzoek van de Kentucky University.

„Popsterren staan onder geweldige druk en staan aan veel verleidingen bloot. Ze verdienen veel geld en dat geeft ze te veel keuzes”, zegt Derksen. Ze verliezen het contact met hun binnenwereld en worden heel erg gestuurd door hun omgeving, vervolgt hij. De weg terugvinden is vaak lastig. Om het ongenoegen of de onrust daarover te maskeren, gebruiken ze drank en drugs. „Zo’n Amy Winehouse had natuurlijk drie keer per week bij de psychotherapeut moeten zitten om de boel weer een beetje op de rit te krijgen. Ook popsterren hebben last van de quarterlife crisis, alleen komt daar nog eens de roem bij.”

Maar een dipje is nog geen depressie, laat staan een zelfmoordpoging. En de onderzoeken uit Liverpool en Kentucky bieden nog geen antwoord op de vraag waarom al die artiesten, depressief of niet, juist op hun 27ste kiezen voor de nooduitgang. Eric Segalstad heeft die verklaringen wel. Er sterven meer rocksterren op 27-jarige leeftijd dan op iedere andere leeftijd, schrijft hij in The 27s: The Greatest Myth of Rock & Roll. Na de dood van Kurt Cobain zag hij een patroon in de leeftijd waarop rocksterren overlijden.

„Als je popartiest bent en je bent zo’n vijf of zes jaar bezig , dan is het op een gegeven moment mooi geweest”, zegt Segalstad. „Dan kies je: of je wordt relaxter, of je gaat eraan kapot.” En kapot gaan aan drank of drugs gaat makkelijker als je lichaam na een aantal jaar rock-’n-roll in slechte conditie is geraakt.