Voor Hoorn van Afrika is toekomst zonder noodhulp echt ondenkbaar

De kritiek op noodhulp snijdt geen hout. Zonder noodhulp is ontwikkelingshulp vaak helemaal niet mogelijk, betoogt Thea Hilhorst.

In de berichtgeving over de Hoorn van Afrika vraagt men zich vaak verbijsterd af waarom we geen structurele oplossing bieden in plaats van steeds maar noodhulp. Alsof dit niet al decennialang gebeurt! De tragiek van het gebied is dat structurele oplossingen te weinig soelaas bieden als de problemen zich blijven opstapelen.

Linda Polman weet wel hoe het moet met de Hoorn van Afrika (Opinie, 22 juli). Als iedereen een boze brief stuurt naar de Nederlandse regering, komt deze in actie om de politieke wil af te dwingen voor een structurele oplossing voor de honger in Afrika en kunnen we de noodhulp afschaffen. Was het maar zo simpel!

Op dit moment is de situatie in Somalië het meest schrijnend. De Verenigde Naties hebben verklaard dat op twee regio’s in dat land de term ‘hongersnood’ van toepassing is. Terecht wordt gewezen op de relatie met het conflict in Somalië. Daardoor is de crisis in dit land ook zoveel ernstiger dan in de buurlanden Kenia en Ethiopië. Al sinds begin jaren ’90 heeft het land geen effectieve regering. Er is weinig anders mogelijk dan noodhulp – waarvan veel weg lekt naar militia’s en illegale handel. Misbruik van hulp kan tot op zekere hoogte beperkt worden, maar is in zo’n conflictsituatie onvermijdelijk.

Ook in Kenia en Ethiopië zijn miljoenen mensen getroffen door de droogte. In deze landen wordt veel meer geld uitgegeven aan structurele oplossingen dan aan noodhulp. Mijn vakgroep heeft een onderzoeksprogramma naar het ondervoedingsgebied in Ethiopië. In de hooglanden van Ethiopië, het centrum van de beruchte hongersnood van 1984, wordt noodhulp verstrekt aan 5 tot 10 miljoen mensen. Dit is naast de vele projecten die gericht zijn op structurele verbetering van de situatie. Het idee is dat de bijstand hen helpt zich aan de armoede te ontworstelen. Maar ook dit programma kan er niet om heen dat de omstandigheden niet gunstig zijn. Bevolkingsgroei maakt dat te veel mensen hun bestaan moeten vinden in karige omstandigheden. De Ethiopische overheid wil niet dat mensen de stedelijke sloppenwijken gaan bevolken en verbiedt vestiging in de steden.

In Noord-Kenia wonen herdersvolken op het randje van bestaanszekerheid. Structurele oplossingen zijn niet in zicht. De Keniase overheid loopt niet hard voor deze herders die politiek en electoraal gezien weinig betekenis hebben. NGO’s, waaronder Cordaid, helpen om ten minste een wankel evenwicht in stand te houden waarbij noodhulp wordt ingezet om de droogte te bestrijden. Het is ondenkbaar dat dit gebied op korte termijn zonder noodhulp zal kunnen.

Linda Polman heeft het niet op noodhulp. Uit een rapport van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch over het vluchtelingenkamp Dadaab in Kenia leest zij dat de voornaamste problemen bij de noodhulporganisaties zelf liggen. Die problemen zijn vooral het gevolg van het falen van de binnenlandse en buitenlandse politiek.

Er gaat het nodige mis in de noodhulp. Maar voor de Hoorn van Afrika is een nabije toekomst zonder noodhulp ondenkbaar. Noodhulp kan anders en beter. Goede noodhulp vindt wegen om lokale autoriteiten op hun verantwoordelijkheid aan te spreken, mensen weerbaarder te maken en vergroot de kansen op structurele ontwikkeling.

Thea Hilhorst is bijzonder hoogleraar humanitaire hulp en wederopbouw, Wageningen Universiteit. Zij schreef dit op verzoek van Giro 555.