Terug naar de Goelag

Komend weekend wordt in Perm  de Pilorama gehouden, een jaarlijkse herdenking waarbij de verschrikkingen van de Goelag worden herdacht, de concentratiekampen waar zogenaamde vijanden van het communistische regime werden opgesloten, uitgehongerd, gemarteld of vermoord. Onder Stalin kon iedereen in de Goelag belanden. Na  zijn dood waren het vaak dissidente journalisten, schrijvers, mensenrechtenactivisten en intellectuelen die

Komend weekend wordt in Perm  de Pilorama gehouden, een jaarlijkse herdenking waarbij de verschrikkingen van de Goelag worden herdacht, de concentratiekampen waar zogenaamde vijanden van het communistische regime werden opgesloten, uitgehongerd, gemarteld of vermoord. Onder Stalin kon iedereen in de Goelag belanden. Na  zijn dood waren het vaak dissidente journalisten, schrijvers, mensenrechtenactivisten en intellectuelen die achter het prikkeldraad verdwenen en dwangarbeid moesten verrichten omdat ze hun dissidente mening hadden geuit. De Goelag (afkorting van Hoofddirectoraat voor opvoedings- en werkkampen) werd officieel in 1960 opgeheven, maar het systeem van kampen werd gewoon voortgezet, vanaf 1960 onder leiding van de KGB

Het ‘festival’ vindt plaats in Perm-36, een kamp op twee uur rijden van de Oeralstad. Er nemen zo’n tienduizend, meest jonge, Russen aan deel, die zich interesseren voor de zwarte bladzijden uit hun vaderlandse geschiedenis.

De Nederlandse diplomaat Thymen Kouwenaar  kreeg aan het eind van het communistische regime, in 1991, op eigen houtje een aantal Goelag-gevangenen vrij. Hij werkte toen op de ambassade in Moskou. De  OVSE hield in dat jaar een mensenrechtenconferentie   in Moskou. De  Russen hadden ter gelegenheid daarvan een document ondertekend dat diplomaten van OVSE-lidstaten toestemming gaf om vrij door Rusland te reizen. Kouwenaar, die voor niets en niemand bang is, bedacht dat hij nu wel eens Perm-35  wilde gaan om een aantal gevangenen op te wachten die op het punt stonden om het kamp uitgezet te worden. Vervoer naar Moskou was door de KGB niet geregeld.

Kouwenaar verzekerde zich van de steun van een Amerikaanse en een Zweedse diplomaat en bleef net zolang bij de desbetreffende lokale KGB-commandant zitten totdat hij tot de cellen werd toegelaten en de aspirant vrijgelatenen mocht zien. Sommigen waren er slecht aan toe. Voor zo’n tien heeft hij  toen vervoer naar Moskou geregeld. Een van hen, Valeri Smirnov, keert komend weekend terug naar Rusland. Twintig jaar nadat hij zijn vaderland inruilde voor Nederland. Dat alleen al is een gebeurtenis die ik niet wil missen. En daarom vertrek ik in de loop van deze week naar Perm.

 

Alun Hill, een beroemde Britse journalist, ging mij onlangs al voor  in Perm-36. Hij  maakte er het bovenstaande filmpje, dat genoeg zegt over wat daar is gebeurd.