Een belegerde stad

Voor de meeste West-Europese boekenlezers is de eerste kennismaking met Shanghai ongetwijfeld Le lotus bleu (1935, De blauwe lotus) van Hergé. Een verbluffend getekende Kuifjestrip (alleen al die rode kaft met de titelheld in een mingvaas!), waarin de jonge reporter achter een bende drugssmokkelaars aanzit. En passant vertelt Hergé het (gefictionaliseerde) verhaal van de Japanse bezetting van Mantsjoerije en de belegering van Shanghai in de jaren 1931-1932.

De Tweede Chinees-Japanse oorlog, die in juli 1937 begon en een maand later resulteerde in de Japanse bezetting van Shanghai, vormt de achtergrond van de detectiveroman When We Were Orphans van de Japans-Britse schrijver Kazuo Ishiguro. Tegen hetzelfde decor speelt zich de satirische tragikomedie De belegerde stad (1946, in het Engels vertaald als Fortress Besieged) af, van de schrijver-geleerde Qian Zhongshu: over een don juan uit het vooroorlogse Shanghai die als docent mislukt in de binnenlanden.

Nog meer gefictionaliseerde geschiedenis, maar dan gesitueerd in de jaren twintig, is te vinden in La condition humaine (1933, Het menselijk tekort) van André Malraux. Opgedragen aan en vertaald door E. du Perron, vertelt de roman het verhaal van drie revolutionaire helden die zich opofferen in de strijd van de communistische opstandelingen tegen de nationalist Tsjang Kai-tsjek.

Wie de historische achtergrond van alle voorgaande romans wil lezen, kan het best terecht bij Shanghai – The Rise and Fall of a Decadent City (2000) van de Chinees-Amerikaanse journaliste Stella Dong. Zij beschrijft hoe Shanghai zich tussen 1842 (het einde van de Eerste Opiumoorlog tussen Groot-Brittannië en China) en 1949 (het slagen van de communistische revolutie) ontworstelde aan haar imago van the emperor’s ugly daughter.

Tot slot iets Nederlands. Liefhebbers van non-fictie kiezen voor Carolijn Vissers klassieker Shanghai Skyline (2008), een verzameling Chinese reisverhalen die begint met een reportage over een fotograaf die de grote veranderingen in Shanghai heeft vastgelegd. Liefhebbers van fictie lezen Het lente-eiland (1930) van J. Slauerhoff, korte verhalen die zich (net als ‘Such is life in China’ uit Schuim en as) deels in de stad afspelen.

Pieter Steinz