Wist Google uw herinneringen?

De mooiste kop was waarschijnlijk die van technologiesite Hexus.net: ‘Study suggests the Internet is destroying our memories’. Maar de San Francisco Chronicle en de Britse krant Daily Mail maakten er ook wat van. Die kwamen met: Google Is Destroying Our Memories, Scientists Find en Google has made us stupid: How search engine has rewired our memory to leave us forgetful.

De verleiding om zo uit te pakken was moeilijk te weerstaan. In 2008 publiceerde de Amerikaanse journalist Nicholas Carr een artikel in het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic met de titel Is Google Making Us Stupid? What the Internet is doing to our brains. Daarin betoogde hij dat veel internetten het concentratievermogen aantast. Het lukt mensen dan minder goed, meende hij, om tijd te nemen om rustig na te denken en boeken te lezen. Eenduidig wetenschappelijk bewijs voor die stelling ontbreekt, maar het idee sluit wel aan bij de ervaring van veel mensen. (Al kan dat ook komen doordat het geheugen van iedere volwassene vanzelf geleidelijk achteruitgaat.) Er kwamen zo veel reacties op het stuk dat Carr het uitwerkte tot – jawel – een boek, The Shallows, dat vorig jaar uitkwam. Dat werd, zijn eigen thema ten spijt, een bestseller (al weten we natuurlijk niet of de kopers het ook echt gelezen hebben).

En nu is er dan onderzoek waaruit blijkt dat mensen informatie slechter onthouden als ze weten dat ze die ergens kunnen opzoeken. Mooi onderzoek is het trouwens, vorige week gepubliceerd in Science Express. De Amerikaanse psychologen Betsy Sparrow, Jenny Liu en Daniel Wegner toonden eerst aan dat moeilijke quizvragen begrippen die met de computer te maken hebben activeren in het brein – ‘opzoeken!’ reageert ons onbewuste.

Vervolgens voerden de onderzoekers nog een reeks geheugenexperimenten uit. Als mensen (de proefpersonen waren studenten) te horen kregen dat informatie bewaard bleef, onthielden ze die slechter dan wanneer ze te horen kregen dat die informatie gewist werd. Maar mensen onthielden van de bewaarde informatie wel beter dát die bewaard was dan van de gewiste informatie. Het leek erop dat mensen óf de feiten onthouden, óf dat ze die kunnen vinden en waar – ongeveer, want de precieze map waarin het werd opgeslagen onthielden de proefpersonen vaak weer niet.

Uit deze experimenten blijkt dus niet dat internetgebruik ons geheugen aantast. Wat er wel uit blijkt is dat onze hersenen, waarschijnlijk om zo efficiënt mogelijk met energie om te gaan, geneigd zijn geen dingen onthouden die ze niet hoeven te onthouden. En dat mensen steeds meer vergroeid raken met hun computers en andere gadgets – en ervan afhankelijk zijn geworden voor feitenkennis. De onderzoekers vinden dat we daar maar niet te nostalgisch over moeten doen.

Ellen de Bruin