Twee levens, alletwee even leugenachtig

Welke boeken passen het best in de vakantiekoffer? Deze zomer elke week een keuze uit de nieuwe goedkope edities. Bernard Hulsman over het aanbod aan biografieën.

‘Misschien vóélde prins Bernhard zich later oprecht geen gewezen nazi, feitelijk was hij het natuurlijk wel.” Dit is de harde conclusie die Annejet van der Zijl trekt, bijna halverwege Bernhard. Een verborgen geschiedenis (Querido € 15,-). Even daarvoor heeft ze vastgesteld dat Bernhard niet alleen lid werd van Hitlers NSDAP vlak voor een beperking van het lidmaatschap van de nazi-partij per 1 mei 1933 van kracht zou worden, maar ook dat hij al in oktober 1932 lid was geworden van de SA. Toen waren de nazi’s nog niet aan de macht en bestond er, anders dan Bernhard later beweerde, voor een Berlijnse student geen enkele noodzaak om lid te zijn van een nazi-organisatie, schrijft ze.

In de rest van Bernhard weerlegt Van der Zijl, van wie ook Sonny Boy en Jagtlust in goedkope edities (€ 12,50) verschenen, nog veel meer van Bernhards beweringen. Zo zet ze tegenover het verhaal dat prins Bernhard bij de overgave van het Duitse leger generaal Blaskowitz op indrukwekkende wijze de les las, een herinnering van een medewerker van de Amerikaanse generaal Bedell Smith. Die vertelde dat de plechtigheid werd bedorven door Bernhards gegiechel.

Net zo minutieus als Van der Zijl heeft tekenaar Peter Pontiac voor de ‘biografiek’ Kraut (Podium, € 15,-) het verleden van zijn vader onderzocht. Pontiac begint zijn eerste (en meesterlijke) graphic novel, die de vorm heeft gekregen van een brief aan zijn vader Josef Pollmann, met diens mysterieuze verdwijning in de Daaibooibaai op Curaçao in 1978. Vervolgens reconstrueert hij in een handgeschreven tekst, die net zo goed (en vol) is als zijn wervelende tekeningen, het leven van zijn vader.

Grote vraag in Kraut is hoe zijn vader in de ban raakte van het nationaal-socialisme. Net als Van der Zijl bij prins Bernhard kan Pontiac ten slotte niet anders dan concluderen dat zijn vader er niet toevallig in rolde maar een echte nazi was.

De twee ex-nazi’s komen in Kraut bij elkaar op een door Pontiac nagetekende persfoto. „Genomen op een of andere première die jij als reporter voor Neerlands 1e achterklapblad Story bijwoonde in aanwezigheid van Z.K.H. der Prinz”, schrijft Pontiac erbij.

Oorlog en vooral verzet spelen ook een rol in Ik, Geronimo (Bijleveld, € 12,50), het levensverhaal van de laatste leider van de Apache-indianen. Geronimo (1829-1909) dicteerde het in 1906 aan Stephen Melvil Barrett, hoofdinspecteur van onderwijs. De Apache-leider zat toen al twintig jaar in Amerikaanse krijgsgevangenschap.

Melvil bewerkte de tekst en toch leest het boek alsof Geronimo in een blokhut bij de haard zijn levensverhaal vertelt. Ontroerend is het verslag van zijn huwelijk met Alope met wie hij drie kinderen krijgt. Hij was toen gelukkig, vertelt hij. Maar aan dat geluk komt abrupt een einde als zijn vrouw, kinderen en moeder worden vermoord door de Mexicanen. Een turbulent leven volgt, vol geweld, verzet tegen Mexicanen en Amerikanen, rooftochten, gevangenschappen en geslaagde en mislukte vluchtpogingen.

Wel zelf geschreven zijn De woorden (Bijleveld, € 12,50) van de Franse filosoof Jean-Paul Sartre (1905-1980). Memoires van een mislukt wonderkind, is de ondertitel die Sartre zijn jeugdherinneringen gaf. Een beetje pedant, want Sartre was geen wonderkind, in ieder geval niet zoals Mozart dat was. Mislukt was hij evenmin: hij werd een van de belangrijkste schrijvers-filosofen van het 20ste-eeuwse Frankrijk.

Zoals te verwachten valt van een existentialistisch filosoof, beleefde Sartre zijn jeugd niet als een lolletje. „Ik leidde twee levens en die waren alle twee leugenachtig”, is een zin die De woorden kenmerkt. Verrassend genoeg kennen zelfs leugenachtige levens hun geluksmomenten. En nog verrassender: een van zijn grootste geluksmomenten beleeft nerd Sartre als hij voetbalt met zijn vriendjes.

Een persoonlijke geschiedenis noemt classicus Fik Meijer De Middellandse Zee (Athenaeum – Polak & Van Gennep, € 12,50). Zijn boek bestaat voor een belangrijk deel uit navertellingen van geschiedverhalen over Athene, Rome, Carthago en vele andere steden en streken rond de Middellandse Zee. Ook vertelt Meijer over het dagelijks leven in de Oudheid. Uitgebreid gaat hij in op zoute vissaus garum, de tomatenketchup van de Oudheid.

Steeds wisselt hij die algemene verhalen af met eigen herinneringen aan de reizen die hij maakte naar die streken en aan de duikonderzoeken en opgravingen waaraan hij deelnam.

Bernard Hulsman