Rol Al-Qaeda niet uitgesloten

Over de dader(s) van de Noorse aanslagen is nog weinig bekend. De tactiek is die van Al-Qaeda, maar Oslo is geen prominent doelwit.

Gisteravond laat maakte de Noorse politie bekend dat een Noorse man was gearresteerd, die ervan wordt verdacht verantwoordelijk te zijn geweest voor zowel de bomaanslag in Oslo als het bloedbad op het eilandje Utøya. Volgens de politie betrof het geen immigrant maar een etnische Noor.

Niet duidelijk was of hij op eigen houtje handelde of in opdracht van bijvoorbeeld een radicale islamitische organisatie die zo Noorwegen en mogelijk ook het Westen in het algemeen wilden intimideren.

Het feit dat het om twee min of meer gelijktijdige terroristische acties ging op verschillende locaties dicht bij elkaar zou er op kunnen wijzen dat Al-Qaeda achter de aanslagen zit. Het terroristische netwerk pleegt graag meerdere aanslagen tegelijk om het effect ervan te verhogen. Zie bijvoorbeeld de aanslagen in New York en Washington in 2001, Madrid in 2004 en Londen in 2005.

Op het eerste gezicht lijkt Noorwegen echter een merkwaardige keuze voor terroristische aanslagen. Niet alleen wordt in Oslo jaarlijks de Nobelprijs voor de vrede uitgereikt, de Noren spannen zich ook al jaren – met wisselend succes – in om allerlei slepende conflicten in de wereld met discrete diplomatieke bemiddeling tot een vreedzaam einde te brengen. Tussen de regering van Sri Lanka en de Tamils, tussen de strijdende partijen in de Filippijnen, Colombia en Soedan maar ook in het Midden-Oosten tussen Israël en de Palestijnen.

Maar zulke lofwaardige activiteiten zijn in de ogen van radicale moslims van generlei waarde. Voor hen telt slechts dat Noorwegen zich ook vaak aan de kant van de Amerikanen en andere NAVO-bondgenoten schaart en meedoet aan militaire operaties in een islamitisch land als Afghanistan. Dat de Noren sinds dit voorjaar ook meedoen aan de acties tegen het eveneens islamitische Libië stoort hen overigens minder. Kolonel Gaddafi beschouwen ze namelijk eerder als een vijand.

Het is dan ook allerminst uitgesloten dat Al-Qaeda of een verwante organisatie achter de aanslagen zit. De Noorse defensieanalist Thomas Hegghammer wees er vorige zomer in een artikel in The Atlantic Monthly op dat de toenmalige nummer twee van Al-Qaeda, Ayman al-Zawahiri (inmiddels tot leider gepromoveerd) Noorwegen in het verleden heeft bedreigd omdat „het deelneemt aan de oorlog tegen de moslims”. Daarmee doelde hij op de Noorse bijdrage aan de NAVO-operatie in Afghanistan.

Hegghammer schreef zijn artikel naar aanleiding van de arrestatie enkele dagen eerder van drie in Noorwegen gevestigde islamitische immigranten in Noorwegen zelf en in Duitsland. De drie zouden uit respectievelijk China, Irak en Oezbekistan afkomstig zijn geweest en contacten hebben onderhouden met Al-Qaeda in Pakistan. Volgens de Noorse autoriteiten had een van hen ook een bezoek aan Waziristan gebracht, aan de grens met Afghanistan, waar leden van Al-Qaeda zich soms ophouden. Volgens Hegghammer wees veel erop dat het drietal wel degelijk een aanslag op een Noors doelwit beraamde.

Toch zou het verbazend zijn als Al Qaeda juist Noorwegen om zijn militaire presentie in Afghanistan zou willen straffen. Die bijdrage is immers maar bescheiden; nog geen 700 militairen. De Noorse troepen zijn bovendien hoofdzakelijk actief in een relatief rustig deel in het noorden van Afghanistan. En in juni van dit jaar zei minister van Buitenlandse Zaken Jonas Gahr Store al dat zijn land het troepental wil afbouwen.

De ratio van de dader(s) zou echter kunnen zijn dat het makkelijker was een stad als Oslo te treffen dan bijvoorbeeld Londen of New York, waar politie en inlichtingendiensten tegenwoordig zeer gespitst zijn op samenzweringen. Ook zou er een afschrikkend effect op andere kleinere landen van kunnen uitgaan om nog deel te nemen aan door de VS geleide operaties in islamitische landen.

Een ander motief voor Al-Qaeda zou wraak kunnen zijn voor de dood begin mei van zijn leider Osama bin Laden door Amerikaanse commando’s in zijn schuilplaats in het Pakistaanse Abbottabad. Als ze de VS zelf niet met een aanslag konden treffen, dan maar een zwakkere bondgenoot.

Nog een mogelijkheid is dat de aanslagen samenhangen met de recente bedreigingen van de kant van de radicale islamitische geestelijke Mullah Krekar. De uit Irak afkomstige Mullah Krekar, de oprichter van de radicale Koerdische groep Ansar al-Islam, bedreigde politici met de dood als hij zou worden uitgewezen. Vorige week besloot de Noorse justitie hem hierom te vervolgen. Zo’n snelle reactie met aanslagen, die veel voorbereidingen vergen, lijkt echter een stuk minder waarschijnlijk.