John de Mol op herhaling

Endemol, de grootste onafhankelijke producent ter wereld maakt good telly, maar zit in financiële problemen. De directie wil een hernieuwde samenwerking met John de Mol.

Sir Ranulph Fiennes? Micah en Joni hebben nog nooit gehoord van de avonturier, schrijver en verre neef van de koningin. Toch gaat hun eerste vraag in de Britse tv-quiz The Million Pound Drop over Fiennes. Wat heeft hij nooit gedaan? Op z’n 65ste de Mount Everest beklommen? Gezeild rond de wereld? Zeven marathons gelopen in zeven dagen?

De marathons, ze weten het zeker. Overmoedig plaatsen ze al hun geld op het betreffende luik. Eén miljoen pond. Veertig bundels van 25.000. Een flits, een roffel, het luik klapt open. Al het geld in één keer weg. Fiennes zeilde nooit de wereld rond. „I said we’d made good telly”, aldus Joni. We zorgden wél voor goede televisie.

The Million Pound Drop (internationale titel The Money Drop) is Endemol. En Endemol is The Money Drop.

De grootste onafhankelijke producent ter wereld maakt nog steeds good telly voor een breed publiek, maar zit tegelijkertijd in grote financiële problemen. Endemol zucht onder een schuldenlast van 2,8 miljard euro en boekte, vooral door afboekingen, vorig jaar een verlies van 1,3 miljard euro. Het bedrijf dreigt niet langer aan zijn afspraken met de banken te kunnen voldoen, meldden de eigenaren in het jaarverslag 2010.

Nu beslissen de grote jongens uit de wereld van de haute finance in Londen over de toekomst van Endemol, het bedrijf dat ooit gold als parel van de Nederlandse creatieve industrie. Aandeelhouders zitten met schuldeisers aan tafel. Dat zijn de banken die leningen hebben verstrekt, maar ook hedgefondsen die schulden voor een prikkie hebben opgekocht en op korte termijn veel geld willen verdienen.

Hoe is het mogelijk dat de producent van Big Brother aan de rand van de afgrond is geraakt? Hoe kan een bedrijf dat in 2000 nog voor 5,5 miljard door John de Mol en Joop van den Ende werd verkocht aan het Spaanse Telefónica nu, ondanks overnames, nog amper 1 miljard euro waard zijn?

Antwoord 1: de economische crisis. Alle productiebedrijven hebben sinds 2008 last van de teruggelopen inkomsten bij hun klanten, tv-zenders. Maar Endemol doet het niet slechter dan concurrenten. In 2010 haalde het een omzet van 1,25 miljard euro, bijna 5 procent meer dan in 2009. In de eerste helft van dit jaar steeg de omzet zelfs met 10 procent, zegt financieel directeur Just Spee.

Het productiehuis krijgt dankzij zijn grote, internationale netwerk snel overal z’n formats op tv. Neem The Money Drop. Channel 4 in Engeland zond in mei 2010 de eerste serie uit. Dat werd een succes. In december had Endemol het format verkocht in zeven landen. En op dit moment is het programma te zien in 21 landen.

Antwoord 2: gebrek aan creativiteit. Het bedrijf heeft nooit een opvolger gevonden voor het succesvolle Big Brother. „Al enige jaren worden nagenoeg geen succesvolle titels meer afgeleverd”, schreef de Nederlandse directie van Endemol in 2009 in een geheime interne notitie over de lokale markt. „Externe partijen, waaronder opdrachtgevers, ervaren ons bedrijf [...] als ambtelijk, log en zeer luxe; wat bijdraagt aan de beeldvorming dat Endemol te duur is.”

Oude formats leveren een stuk minder op. Vorig jaar verliep het lucratieve Big Brothercontract met Channel 4. Dat was tien jaar geleden gesloten in de „ruime tijden”. Mede daardoor daalt het bedrijfsresultaat voor belastingen, rente en afschrijvingen (ebitda) dit jaar fors tot circa 140 miljoen euro, verwacht Spee.

Antwoord 3: de miljardenschuld. Die is het gevolg van de veel te optimistische overname van het bedrijf vier jaar geleden. Initiatiefnemer was het Italiaanse Mediaset, eigendom van Silvio Berlusconi. De Italianen wilden het bedrijf graag overnemen, maar mét John de Mol. Die probeerde destijds nog zijn zender Tien tot een succes te maken en verwees naar Cyrte, dat op dat moment zijn eigen beleggingsvehikel was. Cyrte bracht de investeringsdochter van Goldman Sachs als derde partner binnen. De zakenbank sleutelde een riskante financiering in elkaar.

Banken gaven vlak voor de crisis nog enorme leningen tegen gunstige condities. Het drietal kocht Endemol voor 3,4 miljard euro van Telefónica en financierde dat met leningen voor 2,8 miljard die op de balans van Endemol werden geplaatst. „De financiering was een risicofactor voor het bedrijf”, zegt Endemol-veteraan Aat Schouwenaar. Hij hielp De Mol en Van den Ende als financieel directeur al bij de beursgang in 1996. Schouwenaar bleef aan nadat Telefónica in 2000 eigenaar was geworden, en was bestuursvoorzitter tot de Spanjaarden hem in 2004 opzijschoven. In 2007 werd hij weer een jaar topman.

Schouwenaar leek als vriend van De Mol de terugkeer van de aartsvader van het bedrijf in te luiden. Over de betrokkenheid van De Mol is na het tekenen van de overnameovereenkomst maanden onderhandeld. Talpa zou als de bedenker van nieuwe formats exclusief voor Endemol werken, Endemol zou ze over de rest van de wereld verspreiden. „Het was bijna gelukt”, zegt Schouwenaar. Maar over de prijs die Talpa zou ontvangen voor zijn formats werd men het niet eens.

In 2007 pokerde De Mol aan verschillende tafels. Hij verkocht Tien aan RTL en bracht zijn belang in Cyrte bij een verkoop aan Delta Lloyd terug tot een paar procent. De andere aandeelhouders waren teleurgesteld over het afhaken van De Mol. De jarenlange vriendschap met Schouwenaar bekoelde. „Onze huizen hier in Portugal staan één kilometer van elkaar, maar we zien elkaar nog maar weinig”, zegt Schouwenaar vanuit Vale do Lobo, Algarve.

Schouwenaar vertrok na precies een jaar. Goldman Sachs haalde de Israëliër Ynon Kreiz binnen. Die had naam en fortuin gemaakt als een van de oprichters van zender Fox Kids. Volgens ingewijden gedroeg Kreiz zich als een bikkelharde spreadsheetmanager, die zich meer met bezuinigingen en acquisities bezighield dan met het ontwikkelen van formats.

Wel gaf hij Paul Römer als chief creative officer de opdracht om de creativiteit binnen Endemol aan te jagen. De Nederlander bracht regionale vestigingen bij elkaar om nieuwe formats te bedenken. „Ons idee: wat werkt in Spanje, werkt ook in Italië”, zegt Römer. Zijn dreamteam ging niet op zoek naar een wereldhit als Big Brother. „Dat was een ongelukje, dat lukt niemand een tweede keer.” Maar wel naar programma’s die internationaal aanslaan. Met een miljoenenbudget maakte hij twintig internationale proefafleveringen en verkocht er elf, waaronder The Money Drop. Ook Römers project viel in 2010 echter ten prooi aan de bezuinigingen van Kreiz. Hij vertrok oktober 2010 naar de publieke omroep.

Kreiz volgde vorige maand wegens „een verschil van inzicht over de uitvoering van de strategie”, nadat hij 11 miljoen als bonus uitgekeerd had gekregen door de aandeelhouders. Hij had drie jaar lang zijn budget niet gehaald. De aandeelhouders schreven fors af op hun belangen in Endemol. Zoals de kandidaten in The Money Drop zitten nu onderhandelaars van aandeelhouders, banken en hedgefondsen aan tafel. Het is vrijwel zeker dat schulden in aandelen worden omgezet. Een oplossing kan weken, zo niet maanden op zich laten wachten, verwachten betrokkenen. „Het gaat erom hoe partijen zonder gezichtsverlies hun verlies kunnen nemen en uitstappen.”

Mediaset wil volgens ingewijden zijn belang uitbreiden om zich te verzekeren van de programma’s van Endemol. De financiële partijen Goldman Sachs en Cyrte hebben beide hun aandeel in de overname van Endemol gefinancierd uit fondsen die volgend jaar hun rendement moeten opleveren. Daarom moeten ze een oplossing vinden die hun beleggers niet te veel schaadt.

De hedgefondsen die schulden hebben opgekocht, willen aandelen die ze later kunnen verzilveren tegen een hogere prijs. De Mol is nog niet aangeschoven. Maar Mediaset hoopt volgens betrokkenen dat hij alsnog een bundeling van Talpa en Endemol wil overwegen. Anders dan Endemol kan het kleinere Talpa het zich veroorloven om programma’s aan te bieden onder de kostprijs. Door de overname van SBS samen met Sanoma dit jaar kan De Mol op de eigen Nederlandse zenders goedkoop experimenteren met veel formats. Het tot en met 2009 verlieslijdende Talpa gaat pas winst maken als die formats naar een paar landen zijn verkocht. Alleen Amerika, zoals tot op heden met The Voice, is volgens mediakenners niet voldoende.

De Mol mikte op samenwerkingen met buitenlandse producenten, maar die lopen volgens ingewijden bij Talpa niet soepel. Endemol heeft een sterk internationaal verkoopnetwerk. Een deal met zijn oude bedrijf lost het probleem in één klap op.