Waarom brengen ooievaars baby'tjes?

Al keuvelend over de babyboom in haar vriendenkring vroeg Eefje Goderie uit Utrecht zich af waarom ooievaars baby’s brengen. „Waarom niet, bijvoorbeeld, duiven of mussen?”

We zeggen dat ‘de ooievaar op bezoek is geweest’ als er een kindje is geboren. Bij kersverse ouders staat vaak een ooievaar in de voortuin. Wie zwanger is ‘verwacht de ooievaar’. Minder bekend is de uitdrukking ‘een ooievaartje’ halen; het kraamverpleegstersdiploma.

Waar komt die link tussen ooievaars en baby’s toch vandaan?

De ooievaar geldt van oudsher als een geluksbrenger, zegt Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en – volgens haar collega – „expert geboortegebruiken”. Niet alleen in Nederland, ook in landen als Turkije, Marokko, Griekenland, Duitsland en Estland denken mensen dat een ooievaar geluk brengt. „Een ooievaar lijkt veel op de mens: hij is monogaam en zorgt voor zijn kinderen. Als zijn kind uit het nest kukelt en dood neervalt, rouwt hij om het verlies.”

De symboliek van de ooievaar die een baby komt ‘brengen’ stamt uit 1909, toen prinses Juliana werd geboren. „Er was lang op het prinsesje gewacht”, legt Strouken uit. „Op het geboortekaartje stond naast paleis Noordeinde een afbeelding van een ooievaar op een nest met daarin een baby’tje. De ooievaar – niet zomaar één trouwens, het is een geridderde ooievaar – belt naar Wilhelmina met de mededeling dat hij een kindje voor haar heeft meegebracht.”

Sindsdien wilde iedereen een ooievaar op zijn geboortekaartje.

De mythe over de ooievaar was tot slot ook een verhaal dat ouders graag aan hun kinderen vertelden. Praten over seks en kinderen krijgen was in die tijd – begin 20ste eeuw – een taboe. Baby’s kwamen uit de witte of rode kool, kregen de kinderen te horen. Of dat baby’tjes in het middelste deel van de aarde werden bewaard en via een holle boom of bijzondere steen naar ‘boven’ kwamen.

Restte natuurlijk de lastige vraag waarom moeder dan in bed lag. Het antwoord luidde dat ze op weg naar de boom/steen in een spijker was gestapt. In de ooievaarvariant werd het antwoord niet minder ongeloofwaardig: de ooievaar zou moeder bij het afleveren van de baby in haar been hebben geprikt.

Barbara Rijlaarsdam