Google

Vorige week verscheen er een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science waarin werd betoogd dat het intensief gebruik van zoekmachines zoals Google ons berooft van ons geheugen. In plaats van iets te onthouden, onthouden we alleen nog hoe we het kunnen terugvinden op internet. Hoewel dat naar mijn eigen, bescheiden mening een nogal voor de hand liggende conclusie is, deed zij nogal wat stof opwaaien. Er verschenen bezorgde commentaren in verschillende kranten. In een opiniestuk van Hans Schnitzler in De Volkskrant van gisteren werd betoogd dat het zelfs nog veel erger is, omdat de informatie waartoe Google toegang verschaft ook nog eens is gemanipuleerd. Dus we verliezen niet alleen het vermogen om iets te onthouden, maar datgene dat we niet meer onthouden, is ook nog eens onbetrouwbaar.

De digitale revolutie die we nu beleven is, na de uitvinding van het schrift, de codex en de boekdrukkunst de vierde grote omwenteling in de geschiedenis van de informatievoorziening. Net als de vorige drie zal zij onomkeerbare gevolgen hebben voor de manier waarop wij denken en leven. Uitbesteding van ons geheugen en manipulatie van informatie zijn logische consequenties. Ook de vorige drie revoluties hadden vergelijkbare gevolgen.

Wat de digitale revolutie van de vorige drie onderscheidt, is dat het concept van kennis als zodanig in korte tijd volledig is veranderd. Vroeger was kennis plaatsgebonden, bijvoorbeeld aan een bibliotheek waarin een zeldzaam manuscript voorhanden is. Nu is kennis overal opvraagbaar. Vroeger was kennis het voorrecht van specialisten. Nu is kennis gedemocratiseerd.

Waar kennis universeel geworden is, bestaat er geen respect meer voor kennis. Google geeft ons de illusie dat we toegang hebben tot dezelfde informatie als die waarop de meest illustere specialisten hun analyses baseren. En daarmee hebben de specialisten hun autoriteit verloren. Dit heeft politieke gevolgen. De slogan waarmee Pim Fortuyn het populisme in Nederland introduceerde, ‘ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg’, kan alleen worden gezegd in een tijdsgewricht waarin iedereen de illusie heeft net zoveel kennis te hebben als de zogenaamde elite en dat zijn mening gelijkwaardig is aan die van specialisten. Het populisme is een gevolg van Google.

Ilja Leonard Pfeijffer