Doorbreek de hongercyclus, maak Afrikanen weerbaar tegen natuur

Nomade in de Hoorn van Afrika. Foto uit boek van Helen de Jode

In de Hoorn van Afrika hebben mensen dringend voedsel nodig. Maar daarmee is het gevaar van massasterfte niet geweken. Nomaden zijn hun kuddes, hun levensonderhoud kwijt. Commerciële boeren houden hen weg van vruchtbare grond. Dat is het werkelijke probleem.

Niet de droogte in de afgelopen twee regenseizoenen is de oorzaak, schrijft Helen de Jode in The Guardian, maar het uitblijven van inspanningen om de bevolking weerbaar te maken tegen de natuurcyclus.

Mobiele veetelers botsen met landbouwbedrijven
De Jode is auteur van Modern en Mobile (SOS Sahel UK, 2009), een boek over de toekomst van de veehouderij in de droge gebieden van Afrika. In die hoedanigheid heeft ze kennis van de unieke productiestrategie van herders en kuddedrijvende nomaden. Een leven dat afhankelijk is van mobiliteit. Eeuwenlang hebben miljoenen mensen zo kunnen overleven, schrijft De Jode. “Terwijl een boer wacht op de regen, verhuizen veetelers naar de plaats waar de regen al is”, legt ze uit. Daar laten ze hun kamelen, koeien, schapen en geiten grazen nabij waterbronnen.

Van oudsher hebben deze mensen zich dus aangepast aan extreme weersomstandigheden. Maar in de afgelopen decennia zijn de strategische riviergebieden overgenomen door grootschalige commerciële landbouwbedrijven. Dit ondermijnt het gehele productiesysteem van de nomaden en herders, benadrukt De Jode. En daarom zou de noodhulp slechts een tijdelijke oplossing zijn.

Investeer in middelen voor levensonderhoud
Het echte probleem zit hem dus niet in het overbruggen van de acute honger, maar in het wegvallen van middelen voor eigen levensonderhoud. ‘Dieren redden’ betekent in deze logica ‘mensen redden’. De Jode zet daarom in op het vaccineren van vee, het leveren van tijdelijk voedsel en water voor de dieren en - als het echt niet anders kan - het helpen verkopen of slachten van vee voordat het te vermagerd is.

Ontwikkelingsorganisaties moeten volgens haar niet reactief optreden met noodhulp, maar de cyclus van droogte in de vingers krijgen. Er zou geen hongersnood geweest zijn als de kuddes van nomaden en herders het overleefd hadden.

Autoriteiten en terroristen hinderen hulpverleners
Het is echter nog maar de vraag of structurele hulp mogelijk is. In NRC Handelsblad wijst Linda Polman vanmiddag op de politieke situatie in Somalië. Grote gebieden staan onder controle van het extremistisch-islamitische al-Shabaab, een terreurgroep die pas nu buitenlandse hulp toestaat. Het is volgens Polman, auteur van De Crisiskaravaan (Balans, 2008), een kritisch boek over humanitaire hulpverlening in crisisgebieden, bestaande praktijk dat hulpverleners aan warlords en andere lokale autoriteiten ‘beschermingsgeld’ en ‘belasting’ moeten betalen. De helft van de hulpgoederen zou ingepikt of voor eigen gewin verkocht worden.

Anders dan De Jode, gelooft Polman meer in een economische stimulans. “De ellende is cyclisch en wordt veroorzaakt door droogte en armoede. De enige oplossing is het gebied te ontwikkelen, zodat periodes van droogte niet meer tot hongersnood hoeven leiden. Hoe het beter kan, is allang bedacht.” Als de verwachte sterfte nu niet uitkomt, schrijft Polman, dan wel volgend jaar, of het jaar erop. “Als we op deze manier doorgaan, met reageren op honger en crisis als die een feit zijn, komt er nooit een einde aan en wordt niets opgelost.”

Gerelateerde artikelen:
Verkiezingsdebat ontwikkelingshulp: wie is het deugdzaamst in dit land?
Ontwikkelingshulp: waar zijn de bonnetjes?
Leger boekhouders naar Haïti sturen?