Machtiger noodfonds: intellectueel en politiek keerpunt

Frankrijk en Duitsland bereikten afgelopen nacht een akkoord over Griekenland. Een bankbelasting lijkt van de baan en het Europese noodfonds krijgt meer macht. De andere landen van de eurozone moeten instemmen.

Als Nicolas Sarkozy naar Berlijn gaat voor overleg met Angela Merkel, vliegt hij na afloop altijd terug naar Parijs – zelfs als het laat wordt. Maar gisteren liet hij vooraf al weten dat hij in Berlijn zou overnachten. Het zijn soms kleine dingen waaruit je kunt afleiden dat er misschien grote dingen gebeuren.

Let wel: misschien. Het diner dat Sarkozy en Merkel gisteravond hadden, werd een marathononderhandeling van zeven uur over nieuwe hulp voor Griekenland. Het resultaat lijkt te zijn dat de door Frankrijk gewenste bankbelasting van de baan is en dat het noodfonds EFSF een grotere rol gaat spelen in euroland. Dat is politiek baanbrekend, omdat het een nieuw manier van denken inluidt over de manier waarop niet alleen de crisis nu maar ook de euro in de toekomst gemanaged wordt. Onder welke voorwaarden dit gebeurt en hoe groot de autonomie van het fonds precies wordt, moet nog blijken. Die details zijn cruciaal om het vertrouwen van beleggers in de eurozone te herstellen. Over de bijdrage die Europese banken gaan leveren, zou topman Josef Ackermann van Deutsche Bank namens andere banken „een belangrijke aankondiging” doen. Ackermann zou volgens bronnen al langer in Brussel zijn.

Jean-Claude Trichet, voorzitter van de Europese Centrale Bank, was gisteravond ook in Berlijn. Merkel en Trichet waren het afgelopen maanden zo hartgrondig oneens over de aanpak van de crisis, dat ze nauwelijks meer met elkaar spraken. Europees president Herman Van Rompuy, die vandaag de top voorzit en nooit eerder op het allerlaatst met zoveel onzekerheden is opgescheept, hield gisteravond vanuit Brussel telefonisch contact. Met Sarkozy zou hij Merkel en Trichet hebben bewogen minder star te zijn. Merkel eiste dat banken meebetalen aan leningen voor Griekenland. Trichet, een van de weinige leiders die weet waar hij het over heeft, vreesde dat beleggers dan bokkensprongen gingen maken, waardoor een complete chaos zou ontstaan. Hij weigerde nog langer Griekse staatsobligaties op te kopen.

De meeste eurolanden steunden Trichet. Alleen Nederland steunde Duitsland. Rond twee uur vannacht meldde een Berlijnse woordvoerder dat er een akkoord was „over een gemeenschappelijke Frans-Duitse positie”. Wat het akkoord inhield, zei hij niet. In Brussel zaten velen tot diep in de nacht op kantoor – de kunst was om in de luttele uren die restten, andere landen zover te krijgen dat ze het akkoord steunden.

Merkel zei zelf, na een mislukte telefonade met Sarkozy dinsdagavond, dat niemand vandaag spetterende uitkomsten moet verwachten. Veel politici en economen mogen zeggen dat de euro alleen kan overleven als regeringsleiders nú euro-obligaties invoeren, maar de bondskanselier wil van zo’n kwantumsprong niet horen. Toch lijkt er een gerede kans, afgaand op hints en aanwijzingen van betrokkenen, dat er wel een ander Duits (en Nederlands) taboe wordt geslecht. Als het noodfonds EFSF een grotere, flexibeler rol mag spelen, is dat een stap naar meer Europese crisisbestrijding. Het fonds, dat vorige zomer werd opgericht, zou staatsobligaties van eurolanden als Griekenland kunnen terugkopen van beleggers. Ook zou het met flexibele kredietlijnen kunnen werken, zodat eurolanden preventieve leningen tegen lage rente kunnen krijgen. De meeste eurolanden wilden dit vorig jaar al. Duitsland en Nederland weigerden dit categorisch.

Bronnen geven toe dat dit, anders dan euro-obligaties, waarschijnlijk niet genoeg is om de turbulentie op de markten te stoppen. Maar zij benadrukken dat dit politiek en intellectueel een keerpunt is. Tot dusver is de crisis land per land bestreden. Duitsland en Nederland drukten hun calvinistische stempel hier sterk op, meer dan wie ook: ‘zondaars’ moesten ‘gestraft’ worden. Rentes waren hoog. Keihard bezuinigen, was het mantra. Collectieve eurovangnetten waren uit den boze: leningen aan Griekenland, Ierland en Portugal zijn volledig bilateraal. Dit alles draait nu, want het werkte averechts. „Straffen heeft de crisis erger gemaakt,” zei een betrokkene. „Duitsland en Nederland beseffen dat eindelijk.”