'Streepjescodescan' tegen de illegalen

De politie zal bij wijze van proef op straat vingerafdrukken natrekken en paspoorten controleren. Dit najaar gaan 125 agenten met een mobiel apparaat aan de slag.

Het apparaat ziet er ongeveer uit als de streepjescodescanner waarmee je bij Albert Heijn zelf boodschappen kunt afrekenen. Maar het controleert vingerafdrukken en paspoorten. Vanaf dit najaar zal de politie met dit mobiele apparaat proefdraaien om online gegevens over vingerafdrukken na te trekken en identiteitsbewijzen op echtheid te controleren.

1 De politie mag straks dus van iedereen vingerafdrukken afnemen?

Nee. Het gaat niet om opslag, maar specifiek om het natrekken van vingerafdrukken van mensen van wie de politie denkt dat zij niet rechtmatig in Nederland verblijven. Iedereen die hier asiel aanvraagt, moet zijn vingerafdrukken afstaan. Die zijn opgeslagen in een databank. De politie mag aan de hand van die databank nu ook al checken of de aangehouden persoon wel legaal in Nederland verblijft. Feitelijk verplaatst die controle van identiteit en legaal verblijf zich dus van het politiebureau naar de straat. Datzelfde geldt voor de controle van identiteitsbewijzen: die mag de politie nu ook al uitvoeren.

2 Hoe kan een politieagent op straat zien of iemand hier illegaal is?

Dat kan niet. En de politie mag nog steeds niet zomaar iemand aanhouden, om eens even vingerafdrukken af te nemen, of om iemands paspoort op echtheid te controleren. Een agent moet volgens de wet altijd aanleiding hebben om iemand aan te houden – daar is bijvoorbeeld de verdenking van een strafbaar feit voor nodig. Nederland kent, zoals dat heet, geen toonplicht van identiteitsbewijzen, wel een draagplicht.

3 Dus iedereen die verdacht wordt van een strafbaar feit en geen ID-bewijs heeft, zou zijn vingerafdruk moeten afgeven?

Theoretisch inderdaad wel. „Maar iedereen weet inmiddels dat we in Nederland de plicht hebben om ons altijd te kunnen identificeren, dus dat zal wel meevallen”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie. De oppositie heeft niettemin vraagtekens bij de wettelijke basis van deze proef. Kamerlid Gerard Schouw (D66) stuurde gisteren een brief met vragen aan minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD). Hij wil weten wie de politie nu precies om vingerafdrukken mag vragen, en onder welke omstandigheden.

4 Wanneer gaat de politie met de apparaten op pad?

De datum is nog onbekend, maar het ministerie van Veiligheid en Justitie wil er dit najaar mee beginnen. De proef loopt tot volgend voorjaar. Onder andere de regiokorpsen Hollands Midden, Amsterdam-Amstelland en Rotterdam-Rijnmond gaan proefdraaien, met 125 mobiele apparaten. Daarna kijkt het ministerie of het apparaat ook elders in het land zal worden gebruikt. Het doel is vooral tijd te besparen, zegt een woordvoerder van Veiligheid en Justitie. „Waar iemand normaal gesproken mee moet naar het bureau, kunnen we straks bij de politieauto al veel checken.” Het past bij de ontwikkeling van de politie om mobiel te werken, vervolgt hij; zo schrijft de politie al langer digitaal boetes uit.

5 Is dat mobiele werken veilig? Daar zitten risico’s aan, zegt Corien Prins, hoogleraar recht en informatisering in Tilburg. Mobiele verbindingen worden steeds kwetsbaarder, zegt zij, „of dat nou de verbinding met de Rabobank is of dit lijntje van het mobiele apparaat naar het politiebureau”. Als het hackers lukt om een identiteitsnummer en adresgegevens te bemachtigen, in combinatie met een banknummer, geloven servicemedewerkers van een bank zo dat die hacker bevoegd is. „En hier is niet alleen dat mobiele lijntje riskant. Een agent kan het apparaat ook ergens laten liggen.”